بازدید: 130

حمام‌ نوبر منحصر به فردترین حمام قاجاری در تبریز

منبع : فردا نیوز کد خبر: 902934
قدمت حمام‌های قدیمی در تبریز به دوران قاجار و پس از آن می‌رسد که حمام نوبر نیز یکی از این نمونه‌های تاریخی بر جای مانده است. طبق اطلاعات به دست آمده از نقشه‌ها و اسناد قدیمی این حمام قدمتی ۱۴۰ ساله دارد.

قدمت حمام‌های قدیمی در تبریز به دوران قاجار و پس از آن می‌رسد که حمام نوبر نیز یکی از این نمونه‌های تاریخی بر جای مانده است. طبق اطلاعات به دست آمده از نقشه‌ها و اسناد قدیمی این حمام قدمتی ۱۴۰ ساله دارد.

سرویس سبک زندگی فردا:  حمام نوبر نمونه ای از معماری هنرمندانه دوره قاجار است که خوشبختانه از گزند حوادث طبیعی و تاریخی در امان مانده و یکی از دیدنی های محبوب گردشگران و دانشجویان رشته معماری است. به نقل از کجارو حمام تاریخی نوبر یکی از جاذبه های گردشگری شهر تبریز است که از دوران قاجاریه به یادگار مانده است. این حمام که با نام حمام وزیر نیز شناخته می شود، پس از مرمت به عنوان «اولین سفرخانه سنتی تبریز» آغاز به کرده است.

 

حمام  نوبر منحصر به فردترین حمام قاجاری در تبریز

 

موقعیت جغرافیایی


حمام نوبر یکی از بی نظیرترین نمونه های معماری ایرانی متعلق به اواسط دوره قاجاریه است که با ۶۹۶ مترمربع زیربنا در ناحیه مرکزی شهر تبریز و در تقاطع خیابان های امام خمینی و تربیت، روبروی کاخ شهرداری تبریز، واقع شده است. گفتنی است این بنا در آذر ماه سال ۱۳۷۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

تاریخچه


در دوره ایلخانی همانند سایر فعالیت های معماری عام المنفعه حمام های بسیاری در شهر تبریز و سایر شهر های اطراف ساخته شد، ولی ساختمان بسیاری از این حمام ها به دلیل رطوبت و گرمای زیاد و از طرفی زلزله ویرانگر و حوادث تاریخی شهر تبریز در دوره های مختلف ویران شدند.

گفتنی است پیش تر و در دوره ایلخانی حمام ها بیشتر در کنار کاروانسرا ها و در اطراف دروازه ی شهر قرار داشتند. پس از وقوع زلزله ویرانگر در سال ۱۱۹۴ هجری قمری و تخریب اغلب بنا های اصلی، باروی جدیدی در اطراف تبریز ساخته شده که بنا به اسناد تاریخی بین ۸ تا ۱۲ دروازه داشته است و به احتمال بسیار زیاد حمام ها نیز به روش قبلی در نزدیکی دروازه های تبریز ساخته شده اند.


از این رو، قدمت حمام های قدیمی در تبریز به دوران قاجار و پس از آن می رسد که حمام نوبر نیز یکی از این نمونه های تاریخی بر جای مانده است. طبق اطلاعات به دست آمده از نقشه ها و اسناد قدیمی این حمام قدمتی ۱۴۰ ساله دارد. برای مثال، در نقشه شهر تبریز که پیش از سال ۱۲۴۳ هجری قمری تهیه شده، محل این حمام در نزدیکی دروازه نوبر مشخص شده و در نقشه دارالسلطنه تبریز، از معتبرترین نقشه های تبریز و متعلق به ۱۲۹۷ هجری قمری، این بنا با نام «حمام وزیر» ثبت شده است. بعد ها به تدریج با توسعه تبریز و تخریب دروازه قدیمی، بنای حمام نوبر در مرکز شهر قرار گرفته است. سازنده این حمام معماری به نام بالاکاظم از اهالی قره آغاج است.


معماری


حمام نوبر دارای دو بخش اصلی سربینه و گرم خانه است؛ سربینه یا رختکن حمام فضایی بزرگ با قاعده هشت ضلعی است که بخش میانی آن طاق بندی شده و گنبد روی هشت ستون سنگی استوار است. علاوه بر این، حوضی هشت گوشه نیز در وسط این بخش قرار دارد که گرداگرد آن با سکو هایی احاطه شده است.


بخش گرم خانه نیز دارای طاق و گنبد بزرگی است که به همراه ستون ها و سرستون های سنگی مقرنس کاری شده سربینه و اجرای کاربندی و ترکیب آجر و کاشی و پوشش معقلی مناسب حمام و همچنین کتیبه های مصور زیبای ورودی جلوه خاصی به این بنای تاریخی بخشیده اند. سالن اصلی حمام دارای چهار پایه سنگی در مرکز سالن است و ستونی بزرگ بخش مرکزی را می پوشاند.


میان در این حمام، با قاعده ای مستطیل شکل، با تغییر زاویه حرکت از سربینه به گرم خانه وصل می شود. گرم خانه نیز در میانه فضایی با قاعده مربع با چهارستون هشت وجهی دارد. بر گرداگرد این بخش دیگر فضا های گرم خانه قرار دارد که به سبب بازسازی های دوره اخیر، صورت اصیل آن ها به درستی مشخص نیست. به احتمال زیاد ضلع شمالی گرم خانه محل خزینه ها بوده است. امروزه تون حمام در پشت این قسمت باقی است. بنای حمام دارای دو ورودی از خیابان های مجاور است.


ورودی اصلی به دالانی طویل گشوده می شود. این دالان به یک مغازه و در انتها به سربینه حمام منتهی می شود. ورودی دوم مسیری پلکانی دارد و مانند ورودی اصلی، تنها به حمام اختصاص ندارد و به مغازه و قهوه خانه ای راه پیدا می کند. دو راه ورودی حمام در دو سوی سربینه واقع است. این ورودی ها و درگاه ورودی به میان در، چنان در سه گوشه سربینه قرار گرفته اند که مسیر های ورود و خروج صورتی منظم و مشخص داشته باشند. از جمله مصالح به کار رفته در بنای حمام می توان به آجر، ملات و گچ در جرز ها و سقف ها و سنگ تراش خورده در ستون ها، کف ها و آزاره ها اشاره کرد.

کاربری بنا


این بنای زیبا و قدیمی اگرچه پیش تر با کاربری حمام مورد استفاده قرار می گرفت، ولی در سال های گذشته به دلیل موقعیت مکانی و رطوبت موجود دچار آسیب های فراوانی شده و چندین بار از سوی میراث فرهنگی مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است. در سال ۱۳۷۸ و پس از ثبت در فهرست آثار ملی، این اثر تاریخی برجسته در قالب طرح پردیسان ضمن حفظ قالب و بدون هیچ دخل و تصرفی تغییر کاربری داده و به سفره خانه سنتی تبدیل شده است.

در واقع، حمام نوبر، اولین و بزرگ ترین سفره خانه سنتی شهر تبریز است که در رده آثار ملی ایران نیز ثبت شده است. علاه بر این، به منظور استفاده بهینه از تمام فضای این بنا، فضای پشت بام نیز به چایخانه و اجرای مراسم پرده خوانی و نقالی اختصاص یافته است.


حمام‌ نوبر منحصر به فردترین حمام قاجاری در تبریز
:
امتیاز : 3.8 تعداد رای : 12

پربازدیدترین اخبار

همراهان

گزارش ها

گزارشگر و مستندساز آمریکایی به شبکه ۴ می‌آید

گزارشگر و مستندساز آمریکایی به شبکه ۴ می‌آید

انتشار گزارشی از تحقیر کارکنان وزارت خارجه آمریکا در دوره ترامپ

انتشار گزارشی از تحقیر کارکنان وزارت خارجه آمریکا در دوره ترامپ

تعیین نحوه رسیدگی به گزارش‌های مجلس در قوه قضائیه

تعیین نحوه رسیدگی به گزارش‌های مجلس در قوه قضائیه

مس سونگون ۰ - ناگویا اوشنز ژاپن ۰/ گزارش لحظه به لحظه

مس سونگون ۰ - ناگویا اوشنز ژاپن ۰/ گزارش لحظه به لحظه

گزارش تمرین پرسپولیس در خیریه عمل/ برنامه ویژه سیدی برای گلرها

گزارش تمرین پرسپولیس در خیریه عمل/ برنامه ویژه سیدی برای گلرها