بازدید: 2

چالش‌ها و ظرفیت‌های روابط ایران - گرجستان/ آمریکا همچنان خباثت می‌کند

منبع : خبرگزاری میزان کد خبر: 2150147
گرجستان به عنوان پل ارتباطی قفقاز با قاره اروپا و امکان استفاده از پتانسیل این کشور برای توسعه مناسبات اقتصادی با اتحادیه اروپا موجب لزوم توجه به آن در سیاست خارجی ایران است، اما تحرکات آمریکا مانع بزرگی در روابط تهران - تفلیس به شمار می‌رود.
گرجستانگروه سیاسی خبرگزاری میزان؛ گرجستان کشوری با جمعیتی نزدیک به چهار میلیون نفر و وسعتی به اندازه یک بیست و چهارم ایران، در منطقه قفقاز در دو دهه اخیر روند رو به رشد و توسعه ای را پشت سر گذاشته است.
 
این کشور از اواخر قرن هجدهم تحت الحمایه روسیه تزاری بود. با انقلاب بلشویکی سال ۱۹۱۷ روسیه، گرجستان از فرصت استفاده و اعلام استقلال کرد، اما ارتش سرخ در سال ۱۹۲۱ به این کشور حمله و به مدت ۷۰ سال گرجستان تبدیل به یکی از جمهوری های اتحاد جماهیر شوروی شد. با فروپاشی شوروی در سال ۱۹۹۱، در نهایت گرجی ها موفق شدند به استقلال دست یابند.

اما موتور توسعه گرجستان با روی کار آمدن میخایل ساکاشویلی در نوامبر سال ۲۰۰۳ روشن شد. ساکاشویلی مبدع تحولات فسادزدایی بود. تا پیش از آن پلیس گرجستان یکی از نهاد های فاسد این کشور به شمار می رفت اما انحلال ساختار پلیس و جایگزین شدن نیرو های قبلی با نیرو های جوان آموزش دیده، موجب شد تا پلیس گرجستان رتبه نخست جهان را در نداشتن فساد کسب کنند.

این کشور که در قالب نظام نیمه ریاستی اداره می شود، عرصه فعالیت احزاب گوناگونی است که همه بر یک اصل و آن تلاش برای پیوستن به اتحادیه اروپا اتفاق نظر دارند. در همین راستا گرجی ها تلاش دارند استاندارد های اتحادیه اروپا را رعایت کنند. همچنین بحث عضویت در ناتو از دیگر اصول سیاست خارجی گرجستان است. این مساله و البته نگرانی ها نسبت به بقای سیاسی کشور، موجب شده است تا سران گرجستان راهبرد «تکیه به یک طرف» را پیش بگیرند؛ در واقع آن ها سعی دارند نظر موافق آمریکا را به هر نحوی جلب کند.

این سیاست در دو دهه اخیر موجب شد تا نسل جوان گرجستان یعنی افراد ۲۰ تا ۴۰ ساله، شیفته غرب باشند در حالی که نسل قدیمی که دوره شوروی را دیده اند، مخالف غرب گرایی افراطی هستند.

اهمیت گرجستان در سیاست خارجی ایران
ایران با گرجستان مرز مشترک ندارد. اما اشتراکات تمدنی، فرهنگی و ... میان دو کشور موجب شده است پتانسیل برقراری روابط دوستانه فراهم باشد. بین ۲ تا ۲۵۰۰ کلمه مشترک بین دو زبان فارسی و زبان گرجی وجود دارد. همچنین در نتیجه لشکرکشی های صفویان به منطقه گرجستان، بیش از ۳۰۰ هزار گرجی وارد ایران و در اینجا ساکن شدند. این افراد که امروزه تحت عنوان ایرانی های گرجی تبار شناخته می شوند در استان اصفهان و شهر فریدون شهر زندگی می کنند.

اما مناسبات تهران - تفلیس تا سال ۲۰۰۶ در حالت انجماد و رکود قرار داشت. در واقع اگرچه گرجستان در شرایط کنونی، اهمیت راهبردی برای کشورمان ندارد اما این کشور همواره بخشی از صحنه معادلات ژئوپلتیک قفقاز و دریای است که نمی توان آن را در آینده نادیده گرفت.
 
شروع برخی ارتباطات سیاسی به تحریم های شدید اقتصادی روسیه علیه گرجستان در سال ۲۰۰۶ برمی گردد. روسیه در زمان آن سال قیمت گاز صادراتی خود را از ۱۱۰ دلار در هر مترمکعب به ۲۳۰ دلار افزایش داد که در نهایت منجر به قطع گاز شد. در مقابل، ایران برای کمک به گرجی ها به این کشور گاز صادر کرد تا زمستان آن سال سپری شود.

به رغم نیاز گرجستان به منبع مطمئن انرژی و همان طور که اشاره شد، وجود زمینه های تقویت مناسبات با ایران، اما عواملی در این میان مانع شده اند.
 
بیشتر بخوانید|
اوراسیا؛ گذرگاهی برای عبور از فشار غرب/ از منطقه گرایی تا مقابله با تحریم
 
بهرام امیراحمدیان استاد دانشگاه تهران و کارشناس مسائل قفقاز در گفت وگو با خبرنگار میزان در این باره گفت: «در مناسبات تهران - تفلیس دو عامل سرنوشت ساز است: یکی روابط خیلی نزدیک گرجستان با اتحادیه اروپا و دیگری روابط نزدیک ایران با روسیه و اتحادیه اقتصادی اوراسیا. این دو عامل نقش واگرا دارند. از سویی باید به تاثیر نقش آفرینی آمریکا نیز اشاره کرد.»

با توجه به رویکرد خصمانه آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران، شاید بتوان گفت آمریکا مهمترین مانع در تقویت روابط با گرجستان باشد. نگاه سران گرجی به آمریکا به عنوان شریک راهبردی، موجب شده است تا حساسیت های زیادی در نوع تعاملات سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی با ایران اعمال شود.

در همین حال گرجستان نگران آن است که ایران نیز در همراهی با روسیه و اخیرا نیز سوریه، استقلال آبخازیا و اوستیای جنوبی که در نتیجه جنگ سال ۲۰۰۸ اعلام خودمختاری کردند را به رسمیت بشناسد.

به رغم وجود مشکلات سیاسی مذکور که بعضا بر پایه سوء ظن شکل گرفته است، لازم به ذکر است در صورت تقویت مناسبات، دو کشور می توانند از منافع اقتصادی بهره مند شوند. گرجستان منبع اصلی دسترسی به دریای سیاه و اتصال منطقه قفقاز به اروپای شرقی است.

امیراحمدیان در این باره خاطر نشان کرد: «ایران علاقمند است کریدور اقتصادی از خلیج فارس به منطقه قفقاز و سپس دریای سیاه متصل شود. حلقه ابتدای و نهایی این کریدور هم ایران و گرجستان هستند. مباحث تئوریک این طرح نیز مشخص شده است اما به دلیل گرایشات احزاب گرجی به غرب و از طرفی، شرایط تحریمی ایران، فعلا به منصه ظهور نرسیده است. در صورت راه اندازی این خط ارتباطی، امکان تبادلات تجاری ایران، گرجستان و دیگر کشور ها مسیر، افزایش می یابد.»

در این صورت ایران نیز می تواند تبدیل به یکی از تامین کنندگان گاز گرجستان و اروپای شرقی شود. همچنین در زمینه صادرات برق، در آبان سال ۱۳۸۵ موافقت نامه اجرایی دوجانبه برای انتقال برق از مسیر ارمنستان به گرجستان که با حضور وزرای نیروی دو کشور به امضا رسید تاکنون شکل اجرایی به خود نگرفته است. در صورت محقق شدن این موافقت نامه ایران قادر خواهد بود به شبکه برق اتحادیه اروپا متصل و امکان تبادل انرژی الکتریکی را به دست آورد. به نظر می رسد مشکل اساسی در عدم تحقق این پروژه، فشار های آمریکا به جمهوری آذربایجان و ارمنستان است. همچنین گمان می رود گرجی ها نیز مایل نیستند شریک راهبردی خود را از این بابت ناراحت کنند.

مبادلات ۲۵۱ میلیون دلاری
در حال حاضر حجم مبادلات تجاری ایران و گرجستان، از ۱۲۷ میلیون دلار در سال ۲۰۱۵ به ۲۵۱ میلیون دلار رسید که این رقم با ۲۳ درصد افزایش در سال جاری میلادی در شش ماهه نخست، ۱۲۱ میلیون دلار گزارش شده است. این در شرایطی است که به دلیل تحریم ها مراودات بانکی مقدور نیست و برای تحقق این میزان مبادلات اقتصادی، ابزار های پیچیده ای به کار گرفته شده است.

با این حال چشم انداز تقویت روابط ایران با گرجستان با وجود نداشتن مرز مشترک، افزایش حجم تبادلات تجاری است. در همین رابطه در سال ۲۰۰۹ رژیم لغو روادید میان دو کشور به امضا رسید که در سال ۲۰۱۳ گرجستان آن را به صورت یکطرفه ملغی اعلام کرد، اما دوباره از سال ۲۰۱۶ لغو روادید اجرایی شد.

صنعت تروریسم یکی از عواملی است که می تواند در بهبود مناسبات دو کشور موثر باشد. طبق اظهارات جواد قوام شهیدی سفیر کشورمان در تفلیس در سال ۲۰۱۵، از ایران ۲۵ هزار نفر به گرجستان سفر کردند. این رقم در سال ۲۰۱۸ به ۲۹۱ هزار نفر رسید و در ماهه اول سال جاری میلادی هم عدد ۱۰۹ هزار نفر اعلام شده است.

یکی از دلایل افزایش سفر های توریستی ایرانیان به گرجستان، تلاش برای کسب اقامت دائم این کشور به امید زمانی که گرجستان عضو اتحادیه اروپا شود. طبق قوانین کنونی گرجستان هر کسی خانه ای به قیمت حداقل ۳۵ هزار دلار خریداری کند می تواند تقاضای اقامت موقت یکساله کند که این مدت قابل تمدید است. صاحبان شرکت هایی که مالیات های خود را پرداخت کرده، ایجاد اشتغال و گردش مالی مناسبی داشته باشند هم می توانند درخواست اقامت موقت کنند.

براین اساس کسانی که ۵ سال اقامت موقت گرجستان را دریافت کرده باشند می توانند درخواست اقامت دایم بدهند. اما حق حاکمیت گرجستان این امکان را برای دولت این کشور باز گذاشته است که بعد یکسال و یا حتی در میانه همان یکسال، اقامت موقت را ملغی کند.

چالش های روابط ایران و گرجستان
مهمترین چالش بحث نفوذ آمریکا در روابط دو کشور است. آمریکا یکی از بزرگترین سفارت خانه های خود را در تفلیس بنا کرده است و با به کارگیری متخصصین حوزه های مختلف توصیه های خود را به دولت گرجستان ارائه می دهند. این توصیه ها طیف وسیعی از موضوعات حتی مباحث کشاورزی و شیوه مبارزه با آفات گیاهی را نیز شامل می شود.

از سویی، به دلیل خصومت میان تفلیس و مسکو، سران گرجستان نگران هستند هرگونه دوری از آمریکا موجب دست اندازی و یا مداخله روسیه در امور این کشور شود.

چالش بعدی مربوط به وضعیت داخلی ایران است. نبود طرحی استراتژیک با تقسیم بندی اهداف به سه شکل کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت. واقعیت آن است به دلیل حجم کوچک اقتصاد گرجستان، برای مثال سرمایه گذاری یک میلیارد دلاری در این کشور آثار به مراتب بیشتر و بهتری از سرمایه گذاری به همین میزان در کشور هایی با اقتصاد بزرگ دارد. در همین رابطه لازم است رویکرد یکپارچه ای در میان مقامات کشورمان در قبال مسائل گرجستان اتخاذ شود و اظهارات غیردیپلماتیک مطرح نشود.

چالش سوم به بحث توریست ها مربوط است. طبق توافق صورت گرفته اتباع ایرانی و گرجی می توانند به مدت ۴۵ روز بدون دریافت ویزا، به این کشور ها سفر کنند. اما ناآگاهی از قوانین گرجستان و سوء استفاده برخی از ایرانیان از شرایط گرجستان در قالب راه اندازی صرافی های غیرقانونی، فرار های مالیاتی و جعل مدارک هویتی موجب شده است تا مشکلاتی به وجود آید.

در همین رابطه افزایش تقاضا برای خرید ملک در گرجستان از سوی ایرانیان نیز موجب بروز مسائلی شد. طبق آمار در سال ۲۰۱۶، ایرانی ها ۱۵۳ خانه خریدند. این رقم در سال ۲۰۱۸ به دو هزار و ۱۹۷ مورد رسید. هدف اکثر این افراد کسب تابعیت گرجستان به امید پیوستن این کشور به اتحادیه اروپاست. اما انچه در قبال خرید ملک عاید آن ها می شود اقامت موقت یکساله ای است که تضمینی بر تمدید یا عدم لغو آن از سوی دولت نیست.
 
بر این اساس تاکنون تعداد اشخاصی که توانستند تابعیت دائم گرجی بگیرند ۲۰ نفر هم نیست. ضمن آنکه احتمال تغییر قوانین گرجستان برای کسب تابعیت دائم در آینده وجود دارد و مهمتر آنکه پروسه زمانی پیوستن این کشور به اتحادیه اروپا شاید حداقل ۱۵ سال زمان ببرد. زیرا اولویت اتحادیه اروپا در حال حاضر بررسی وضعیت کشور های اروپای شرقی است.

متغیر های همفزایی میان ایران و گرجستان
همان طور که اشاره شد اشتراکات فرهنگی و زبانی می تواند تسهیل گر روابط دو کشور باشد. وجود ایرانیان گرجی تبار در ایران که در فریدون شهر استان اصفهان ساکن هستند نیز موثر است. زیرا این افراد برای گرجی ها اهمیت دارد چنانکه ساکاشویلی پس از رسیدن به ریاست جمهوری در سال ۲۰۰۳، در اولین سفر به ایران از این شهر و مردمانش دیدن کرد.

ترسیم دورنمای منافع اقتصادی ار طریق ایجاد پیوند های حمل و نقل کالا در کریدور شمال-جنوب یکی دیگر از عوامل موثر در نزدیک شدن دو کشور است.

در این راستا امیراحمدیان کارشناس مسائل قفقاز به میزان گفت: «برای بهبود مناسبات می توانیم از طریق مطبوعات، نشست های دانشگاهی و حتی پارلمانی زمینه نزدیک دو کشور را فراهم کنیم. اگرچه امروز در حوزه مبادلات بانکی محدودیت هایی وجود دارد، اما برقراری روابط در زمینه حمل و نقل می تواند به نفع دو طرف باشد.»

نکته پایانی اینکه در یکصد سال اخیر ایران و گرجستان تضاد و تعارض منافع نداشته ند. تعریف منافع آن ها مکمل هم بوده و عدم وجود مرز مشترک، امکان اختلافات مرزی را - که همواره از مشکلات این منطقه است - منتفی کرده است. در این راستا افزایش مرودات سیاسی در سطوح بالا می تواند راهگشا باشد که در این خصوص نبود برنامه سفر بلندپایه سیاسی کشورمان به تفلیس، یک جای خالی بزرگ است که برای تحقق منافع ملی و ریل گذاری منافع آتی باید پر شود.
 
انتهای پیام/

چالش‌ها و ظرفیت‌های روابط ایران - گرجستان/ آمریکا همچنان خباثت می‌کند
:
امتیاز : 3.6 تعداد رای : 11

پربازدیدترین اخبار

همراهان

گزارش ها

گزارش کمیته حقیقت یاب حذف واژه شهید از تابلو‌های معابر به اطلاع مردم برسد

گزارش کمیته حقیقت یاب حذف واژه شهید از تابلو‌های معابر به اطلاع مردم برسد

گزارشی از شبی که قرار بود ۵ قاتل در زندان رجایی شهر قصاص شوند

گزارشی از شبی که قرار بود ۵ قاتل در زندان رجایی شهر قصاص شوند

گزارش‌های ارسالی مجلس به قوه قضائیه خارج از نوبت رسیدگی می‌‌شود

گزارش‌های ارسالی مجلس به قوه قضائیه خارج از نوبت رسیدگی می‌‌شود

گزارشگر دادگاه مصدق درگذشت

گزارشگر دادگاه مصدق درگذشت

واکنش عجولانه گروهک تروریستی حزب دمکرات به گزارش اختصاصی بولتن نیوز از حضور عوامل دمکرات در تجمعات عراق

واکنش عجولانه گروهک تروریستی حزب دمکرات به گزارش اختصاصی بولتن نیوز از حضور عوامل دمکرات در تجمعات عراق

گزارشگر دادگاه مصدق درگذشت+عکس

گزارشگر دادگاه مصدق درگذشت+عکس

گزارش فیش‌های حقوقی به دولت رفت

گزارش فیش‌های حقوقی به دولت رفت