بازدید: 74

قلمرو دریایی ایران و طمع بی پایان آمریکا

منبع : سایت خبری شفاف کد خبر: 1872715
رضا رحیمی
سی خرداد ۱۳۹۸ پهپاد جاسوسی گلوبال هاوک در ساعت ۱۴ دقیقه بامداد از یکی از پایگاه های نیرو های آمریکایی در جنوب خلیج فارس به هوا برخاست و بر خلاف قوانین هوانوردی کلیه تجهیزات مربوط به معرفی خود را خاموش کرد و از تنگه هرمز به سمت چابهار ادامه مسیر داد.   این هواپیمای بدون سرنشین  در زمان بازگشت به سمت غرب منطقه در محدوده تنگه هرمز با تجاوز به فضای سرزمینی جمهوری اسلامی  ایران، مشغول جمع آوری اطلاعات و جاسوسی بود که در ساعت ۴ و پنج دقیقه بامداد در حالی که وارد آب های سرزمینی کشورمان  شده بود، توسط پدافند نیروی هوا فضای سپاه مورد هدف قرار گرفت و سرنگون شد.

پس از سرنگون شدن پهباد آمریکایی گلوبال هاوک، گمانه ها و حواشی فراوانی در این رابطه پیش آمد. مقامات مسئول ایرانی از جمله فرماندهان ارشد سپاه پاسداران و نیز وزیر امور خارجه تأکید کردند که پهباد سرنگون شده در آب های سرزمینی ایران مورد اصابت قرار گرفته و مقامات آمریکایی نیز مدعی شدند که این اتفاق در آب های بین المللی رقم خورده است.

به هر صورت بررسی های دقیق و جزئی این مسئله در روز های آتی نشان داد که پهباد سقوط کرده آمریکایی موقع اصابت نه در آب های بین المللی بلکه در فاصله کمتر از ۹ مایلی سواحل ایران در منطقه ای که گل فشان بونجی حد فاصل بندر جاسک و میناب آنجا قرار دارد، در حال پرواز بوده است.

اثبات این موضوع که از سوی مقامات مسئول ایرانی به واسطه انتشار نقشه های دقیق و نیز یافتن بقایای هواپیما در آب های سرزمینی رخ داد، سبب شد تا مقامات آمریکایی نیز تا حدود زیادی از مواضع پیشین خود عقب نشینی کنند و گمانه هایی که در مورد احتمال حمله نظامی آمریکا به ایران منتشر می شد، فروکش کند.

این اتفاق فارغ از جذابیت های خبری و نگرانی هایی که پیرامون احتمال وقوع درگیری نظامی به همراه داشت، افکار عمومی بسیاری از شهروندان ایرانی را در مورد رژیم حقوقی آب های خلیج فارس و نیز مکانیزم تعیین مرز های ایران در خلیج فارس و دریای عمان حساس کرد؛ حساسیتی که سابق بر این و با این حجم از پیگیری دیده نشده و مطالعات مربوط به این مسئله در دانشگاه و مراکز تصمیم گیری محدود شده بود.

جلب توجه عمومی در رابطه با رژیم حقوقی دریا ها و شرایط جغرافیایی مرز های ایران در خلیج فارس و دریای عمان فرصت مناسبی است تا در این رابطه اطلاعات بیشتری در اختیار علاقمندان قرار بگیرد. به ویژه به این دلیل که رژیم تعیین مرز های آبی در خلیج فارس توسط ایران چند سالی است که از سوی قدرت های غربی به ویژه آمریکایی ها با مخالفت های جدی رو به رو شده است.

خط مبدأ (baseline)
یکی از کلیدی ترین موضوعات و مفاهیمی که در ارتباط به رژیم حقوقی دریا ها مطرح است و در واقع گام اول برای تعیین مرز های آبی کشور ساحلی است، خط مبدأ است. خط مبدأ و ترسیم آن سبب می شود تا به صورت مشخص میان آب های داخلی و آب های سرزمینی کشور ساحلی تفکیک صورت بگیرد. این مسئله از آن جهت اهمیت دارد که بدانیم آب هایی که پشت خط مبدأ ترسیمی کشور ساحلی قرار می گیرد، آب داخلی نام دارد و تمامی حقوق و قواعدی که در مورد مرز های خاکی کشور ساحلی جاری است در بستر، زیر بستر و نیز فضای بالای این آب ها نیز جاری خواهد بود.

اما خط مبدأ دریایی و مکانیزم ترسیم آن به واسطه تغییرات مداومی که در سواحل صورت می گیرد و از سویی نیز به واسطه مضرس بودن اکثر مناطق ساحلی کار چندان آسانی نیست؛ موضوع پیچیده ای که به صورت کلی سبب شده است کشور های ساحلی از سه روش خط مبدأ عادی، خط مبدأ مستقیم و خط مبدأ محصور کننده برای ترسیم مرز های آبی خود بهره ببرند. با توجه به اینکه مورد سوم در مورد قلمرو های دریایی ایران کاربرد ندارد، در این مجال تنها به توضیح در مورد دو مورد اول اکتفا می شود.

خط مبدأ عادی (Normal baseline)
خط مبدأ عادی یکی از انواع خط های مبدأ ترسیمی برای تعیین مرز های آبی است که پایین ترین حد جذر را در سواحل به عنوان ملاک ترسیم خط در نظر می گیرد و از پایین ترین حد جذر ۱۲ مایل به سمت دریا پیشروی می کند تا دریای سرزمینی کشور ساحلی مشخص شود. این خط معمولاً در سواحلی مورد استفاده قرار می گیرد که شکل کلی آن فاقد هر گونه دندانه باشد و تأسیسات قابل توجهی نظیر اسکله و... در آن منطقه وجود نداشته باشد.

بر اساس ماده ۵ کنوانسیون حقوق بین الملل دریا ها مصوب سال ۱۹۸۲ این خط اصلی ترین روش برای ترسیم خط مبدأ است و سایر روش ها برای موارد استثناء به کار می رود.

خط مبدأ مستقیم (Straight baseline)
کنوانسیون حقوق دریا ها برای کشور هایی که در سواحل خود با جزایر متعدد رو به رو هستند و یا سواحل آن ها عمیقاً دندانه دار است و یا سازه های فراوان در سواحل نظیر اسکله دارند، این امکان را فراهم کرده است که به جای انتخاب خط مبدأ عادی برای ترسیم مرز از روش تعیین مرز با استفاده از خط مبدأ مستقیم اقدام کنند.

به موجب بند ۱ ماده ۷ کمیسیون حقوق دریاها، این امکان برای کشور های ساحلی فراهم است و این کشور ها می توانند پس از وصل کردن عمیق ترین فرو رفتگی ها به یکدیگر اقدام به ترسیم خط مبدأ کنند؛ خط مبدأی که نه تنها می جوب می شود دریای سرزمینی کشور ساحلی به میزان چشمگیری افزایش یابد، بلکه بخش قابل توجهی از آب های ساحلی مجاور خشکی را در حکم آب های داخلی در اختیار تام کشور ساحلی قرار می دهد.

آب های سزمینی (Territorial waters)
آب های سرزمینی یا دریای سرزمینی به حاشیه ای از دریا که مجاور ساحل است و بعد از آب های دخلی است، گفته می شود که از خط مبدأ تا ۱۲ مایل دریایی را شامل می شود. البته  کشور ها مجاز خواهند بود بنا بر تمایل میزان کمتری را به عنوان دریای سرزمینی خود اعلام کنند، اما اجازه افزایش این قلمرو از ۱۲ مایل بیشتر را ندارند. این قسمت از دریا به همراه فضای بالا، بستر دریا و زیر بستر آن تحت حاکمیت کامل کشور ساحلی است و کشور های مجاور حق هیچگونه بهره برداری را بدون اجازه کشور ساحلی ندارند.   البته کشتی های خارجی در این آب ها حق عبور بی ضرر دارند. این حق می تواند با توجه به تفسیر کشور ساحلی دچار تغییر شود. به آب های آن سوی آب های سرزمینی معمولاً آب های بین المللی گفته می شود. پس از آب های سرزمینی نیز کشور ساحلی به میزان ۱۲ مایل منطقه نظارت و ۲۰۰ مایل از خط مبدأ منطقه انحصاری اقتصادی دارد که اگرچه سایر کشور ها حق تردد آزادانه در این مناطق را دارند، اما فعالیت های اقتصادی در این مناطق در اختیار کامل کشور ساحلی است مگر اینکه دیگر کشور ها برای فعالیت با کشور ساحلی به توافق برسند.

نوع ترسیم خط های مبدأ ایران در خلیج فارس
پس از تصویب کمیسیون حقوق بین الملل دریا ها در سال ۱۹۸۲ و مشخص شدن قواعد دقیق تعیین خط مبدأ، هیأت وزیران ایران در تاریخ ۳۱ تیرماه ۱۳۵۲ مکانیزم ترسیم مرز های ایران را در خلیج فارس مشخص و پس از تصویب به اطلاع کشور های دیگر و نیز سازمان های بین المللی رساند؛ مصوبه ای که بر اساس آن ایران در اکثر مناطق ساحلی به صورت هوشمندانه ای نوع خط مبدأ مستقیم را برای برای تعیین مرز های آبی خود انتخاب کرد و این قانون در تاریخ ۳۱ فروردین ۱۳۷۲ به تأیید مجدد هیأت وزیران رسید. با اینکه هیأت وزیران در سال ۱۳۷۲ مصوبه سال ۱۳۵۲ را به تأیید دوباره رساند و تغییری در مکانیز های خطوط دریایی ایران ایجاد نشد، اما به فاصله کوتاهی از اعلام رسمی این موضوع، دولت آمریکا نسبت به آن اعتراض کرد و مدعی شد که سواحل ایران در خلیج فارس و دریای عمان به دلیل اینکه فاقد شرایط مضرس است، باید تابع خط مبدأ عادی شود؛ اعتراضی که اگر ایران نسبت به آن از موضع انفعال وارد می شد و آن را می پذیرفت، بخش قابل توجهی از قلمرو های دریایی ایران از دست خواهد رفت و به آب های بین المللی تبدیل خواهد شد.

این اعتراض آمریکا به مرز های آبی ایران که در دهه ۷۰ شمسی آغاز شد و تا کنون ادامه داشته است، به سه دلیل اساسی فاقد وجاهت قانونی است و اصرار آمریکایی ها بر آن تنها بخاطر خصومت های دهه های اخیر دنبال می شود.

دلیل اول اینکه انتخاب خط مبدأ مستقیم در میان اکثر کشور های ساحلی به عنوان یکی از راه های توسعه قلمرو دریایی مورد توجه قرار گرفته است و اکثر کشور ها این نوع ترسیم خط مبدأ را به عنوان ملاک خود برای تعیین قلمرو دریایی مورد تأکید قرار داده اند. حال آنکه با توجه به اشکالاتی که آمریکا به سواحل ایران برای تعیین خط مبدأ به صورت عادی مطرح می کند، تنها کشور های اسکاندیناوی (سوئد، نروژ، دانمارک و فنلاند) باید از خط مبدأ مستقیم استفاده کنند و اکثر کشور های جهان باید خط مبدأ خود را به صورت عادی ترسیم کنند.

دلیل دوم اینکه قانون مصوب ایران در سال ۱۳۷۲ شمسی، بازخوانی و تأیید دوباره قانون مصوب ۱۳۵۲ شمسی بود و اگر دولت آمریکا یا هر کشور دیگری به آن اعتراض داشت، باید در همان زمان این اعتراض خود را مطرح می کرد.

دلیل سوم اینکه بر خلاف ادعای آمریکا و دیگر قدرت های دریایی نظیر انگلیس، سواحل ایران در خلیج فاس فرورفتگی های فراوان و نیز جزایر متعددی دارد که ترسیم خط مبدأ ایران به صورت مستقیم را توجیه پذیر کرده است.


وضعیت خطوط مبدأ ایران در خلیج فارس و دریای عمان
مرور کلی بر وضعیت خطوط مرزی ایران در خلیج فارس نشان می دهد که قطعه اول مرز های ترسیمی ایران از اروند کنار آغاز شده در نقطه ۲ به دماغه بهرگان می رسد و تا ۱۴ نقطه دیگر ادامه پیدا می کند تا خط مبدأ مستقیم ایران را مشخص کند. این نقاط به ترتیب عبارتند از:: ۱-انت های خط تالوگ اروندکنار، ۲- دماغه بهرگان، ۳-جنوب جزیره خارک، ۴-جنوب جزیره نخیلو، ۵-جزیره لاوان، ۶-جنوب غربی جزیره کیش، ۷-جنوب شرقی جزیره کیش، ۸-دماغه شناس، ۹-جنوب غربی جزیره قشم، ۱۰-جنوب جزیره هنگام، ۱۱-جنوب غرب جزیره لارک، ۱۲-جنوب شرق جزیره لارک، ۱۳-شرق جزیره هرمز، ۱۴-کناره رودخانه شیرین- (توضیح اینکه از نقطه ۱ تا نقطه ۱۴، جنوب غرب تا جنوب شرق جزیره کیش تأثیر اندکی بر افزایش قلمرو دریایی ایران دارد و از جنوب غرب جزیره لارک تا جنوب شرق جزیره لارک نیز خط مبدأ ایران عادی است)

پس از این ۱۴ نقطه از کناره رودخانه شیرین تا دماغه کوه (نقطه ۱۵)  خط مبدأ ایران عادی و شامل پایین ترین حد جذر است. پس از آن دوباره ملاک تعیین خط مبدأ ایران خط مستقیم است که نقاط ترسیم آن به شرح زیر است:

(نقطه ۱۵-دماغه کوه، ۱۶-دماغه جاسک، ۱۷-خلیج شرقی جاسک، ۱۸-دماغه میدانی، ۱۹- عرض جغرافیایی °۲۳، ۲۵ شمالی و به طول جغرافیایی ۵۹°۳۵ شرقی، ۲۰-دماغه راشدی، ۲۱-دماغه پزم، ۲۲-دماغه پزم، ۲۳-دهانه خلیج چابهار، ۲۴-دماغه پسابندر.

 
قلمرو دریایی ایران و طمع بی پایان آمریکا
 

رژیم حقوقی و مرزی محل سقوط پهباد
همانطور که اشاره شد، محل سقوط پهباد گلوبال هاوک در فاصله کمتر از ۹ مایلی سواحل منطقه گل فشان بونجی، حدفاصل نقاط ۱۴ تا ۱۵ خط مبدأ ایران در دریای عمان قرار دارد؛ منطقی که نوع ترسیم سواحل ایران عادی است و این یعنی پهباد آمریکایی گلوبال بیش از هر زمان و مکان دیگری به مرز های خشکی ایران نزدیک شده است. چرا که در سایر مناطق خط مبدأ مستقیم طولی به مراتب بیشتر از ۱۲ مایل دریایی را برای پرواز و کشتی رانی آزادانه کشور های دیگر فراهم می کند.
قلمرو دریایی ایران و طمع بی پایان آمریکا
علی رغم اینکه در منطقه سقوط پهباد گلوبال، مرز دریایی ایران خط مبدأ عادی است، اما از آنجا که این پهباد وارد قلمرو دریای سرزمینی ایران (فاصله کمتر از ۱۲ مایلی خشکی به سمت دریا) شده بود، تابع قوانین تردد کشتی ها، زیر دریایی ها و نیز پرنده ها در دریایی سرزمینی است.

پیشتر اشاره شد که قوانین جاری در دریای سرزمینی هر کشور به مثابه قوانین جاری در آب های داخلی است. با این تفاوت که در این منطقه کشور های دیگر (غالباً کشتی ها) حق عبور بی ضرر را خواهند داشت. بر همین اساس و با توجه به اینکه پهباد آمریکایی ضمن خاموش کردن علائم اطلاع دهنده خود به صورت نامحسوس وارد آب های سرزمینی ایران شد و آشکارا ضمن نقض تمامیت ارضی ایران اقدام به جمع آوری اطلاعات کرد، برخورد نظامی ایران به این پرنده و سرنگون کردن آن به واسطه اینکه این پرواز بی ضرر محسوب نمی شود، کاملاً مجاز و قانونی بود.

این اتفاق نه تنها در مجامع بین المللی و حقوقی اشکالی را متوجه ایران نخواهد کرد، بلکه به واسطه نقض تمامیت ارضی ایران، امکان شکایت و طرح دعوی حقوقی از کشور متجاوز را برای ایران فراهم خواهد ساخت.

با این همه نکته پایانی اینکه، اگر پیش تر قدرت های دریایی، چون انگلیس و آمریکا در خلیج فارس و به واسطه تفاوت تفسیر دیگر از قلمرو دریایی ایران آشکارا و عامدانه اقدام به تجاوز به قلمرو ایران می کردند و مدعی بودند که بخاطر عدم به رسمیت شناختن خط مبدأ مستقیم ایران، محل تردد آن ها آب بین المللی است، این بار آمریکایی ها پا را فراتر گذاشتند و در منطقه ای به آب های ایران تجاوز کردند که به واسطه ملاک قرار داشتن خط مبدأ عادی، هیچ تفاوت تفسیری بین ایران و آمریکا در قلمرو دریایی ایران وجود ندارد.

قلمرو دریایی ایران و طمع بی پایان آمریکا
:
امتیاز : 4.4 تعداد رای : 9

گزارش ها

درخواست نمایندگان برای تهیه گزارشی درباره الکترونیکی شدن دولت در کمیسیون صنایع بررسی شد

درخواست نمایندگان برای تهیه گزارشی درباره الکترونیکی شدن دولت در کمیسیون صنایع بررسی شد

اخذ وجه نقد در ایستگاه بی‌آر‌تی ممنوع است/ شهروندان تخلفات را گزارش دهند

اخذ وجه نقد در ایستگاه بی‌آر‌تی ممنوع است/ شهروندان تخلفات را گزارش دهند

انتشار گزارش تفصیلی خرید کتاب در سال ۹۷

انتشار گزارش تفصیلی خرید کتاب در سال ۹۷

پویش ملی کنترل فشار خون، بزرگترین بسیج سلامت در دنیا/ ارائه گزارش طرح ملی کنترل فشار خون به سازمان جهانی بهداشت

پویش ملی کنترل فشار خون، بزرگترین بسیج سلامت در دنیا/ ارائه گزارش طرح ملی کنترل فشار خون به سازمان جهانی بهداشت

(تصاویر) گزارش تصویری از بازار پرندگان تهران

(تصاویر) گزارش تصویری از بازار پرندگان تهران

انتشار گزارش تفصیلی خرید کتاب در سال ۹۷

انتشار گزارش تفصیلی خرید کتاب در سال ۹۷

افت مقادیر فروش و گزارشی نه چندان دلچسب از این روغن‌ساز

افت مقادیر فروش و گزارشی نه چندان دلچسب از این روغن‌ساز