بازدید: 612

3 مصیبت و بلا‌ی خانمان‌سوز از دیدگاه امام‌علی(ع)

منبع : افکار نیوز کد خبر: 1852829
در مطلب حاضر سه مصیبت و بلای بزرگ به عنوان بلا‌های خانمان‌سوز یاد شده است.
به گزارش افکارنیوز،

بلا های خانمان سوز عبارتند از: فقر و بیماری جسمی و بیماری دل که ضمن تشریح عوامل پیدایش فقر و بیماری و انواع آنها، از بیماری دل به عنوان بلای بدتر از دو پدیده فقر و بیماری جسمی نام برده شده است.

روایتی از امیرالمؤمنین علی (ع) به صورت مشهور نقل شده است. این روایت در حکمت ها و کلمات قصار نهج البلاغه آمده است [۱]، مرحوم علامه مجلسی نیز در بحارالانوار آن را نقل کرده [۲]، در تحف العقول نیز در کلمات امیرالمؤمنین (ع) بیان شده است. [۳]امیرالمؤمنین در آن روایت فرموده اند: «أَلَا وَ إِنَ مِنَ الْبَلَاءِ الْفَاقَهًَْ وَ أَشَدُّ مِنَ الْفَاقَهًِْ مَرَضُ الْبَدَنِ وَ أَشَدُّ مِنْ مَرَضِ الْبَدَنِ مَرَضُ الْقَلْب » [۴]؛ بدانید که فقر، بلای بزرگی است و بلای بزرگتر از آن، بیماری جسمی است و از آن شدیدتر، مریضی دل و روح انسان است.

فقر، بحث مفصلی دارد که در قرآن کریم و در روایات اهل بیت «سلام الله علیهم» به آن پرداخته شده است.

در تعالیم دینی، گاهی از فقر مذمّت شده است. دراین روایت و امثال آن، فقر را مصیبت دانسته اند. در روایت دیگری، فقر، مقدّمۀ کفر دانسته شده: «کَادَ الْفَقْرُ أَنْ یَکُونَ کُفْراً»؛ نزدیک است که فقر، به کفر انجامد [۵]یا سبب روسیاهی دنیا و آخرت بیان گردیده است [۶].

امیرالمؤمنین (ع) به محمّد حنفیّه می فرمایند:ای فرزندم! من برای تو از فقر می ترسم، پس از آن به خداوند پناه ببر که همانا فقر، دین را ناقص و عقل را سرگردان می کند و عامل دشمنی است. [۷]، اما از طرف دیگر، فقر در بعضی از روایات، یک فضیلت محسوب شده و از آن تعریف و تمجید کرده اند. حتی پیامبر اکرم «صلّی الله علیه وآله وسلّم» فقر را فخر خود دانسته، به آن افتخار کرده اند: «الْفَقْرُ فَخْرِی وَ بِهِ أَفْتَخِرُ» [۸]. در روایتی از امام صادق (ع) می خوانیم که در قیامت فقرا پیش از حساب و کتاب به بهشت می روند و می گویند: ما چیزی در دنیا نداشتیم که حساب آن را پس بدهیم. [۹]محدّثین و علمای بزرگ، نظیر علامه مجلسی، در حیص و بیص عجیبی افتاده اند که چگونه بین این روایات را جمع کنند؟ [۱۰]به نظر می رسد جمع بین این دو دسته روایت به این است که بگوییم: اگر انسان در ابتلا به فقر، مقصّر باشد، فقر او مذموم است و باید تلاش کند که خود را از فقر و احتیاج نجات بخشد. امّا گاهی آدمی در فقرش تقصیر ندارد، مثل اینکه فقر او از طرف خداوند و مقدّر اوست یا جبر اجتماع و شرایط زمانه، فقر را به وی تحمیل کرده است، که در این دو صورت، فقرش مذموم نیست، پاداش هم دارد.

در ادامه به شرح مختصری از این سه نوع فقر می پردازیم.

فقر های سه گانه

۱- فقر ناشی از تنبلی و نادانی

فقر نوع اوّل که بسیار نکوهش شده، عامل آن خود انسان است و معمولاً در اثر تنبلی و نادانی پدیدار می شود. جامعه ای که افراد آن فعّال نباشند، خواه ناخواه فقیر می شود. چنین فقری نه تنها تأیید نشده، بلکه بلای خانمان سوزی است که سبب ساز لعنت الهی نیز خواهد بود. امام علی (ع) می فرمایند: هرکس آب و خاک در اختیار داشته باشد و به فقر دچار شود، لعنت خدا بر او باد!: «مَنْ وَجَدَ مَاءً وَ تُرَاباً ثُمَ افْتَقَرَ فَأَبْعَدَهُ اللَّهُ» [۱۱]. کسی که تنبل است و نشاط کار و فعالیّت ندارد، نابرده «رنج» است، به «گنج» نخواهد رسید. اهمیّت دادن به استراحت و تفریح بیش از حد متعارف و اشتغال فراوان به خوردن و خوابیدن، سرانجامی جز فقر و احتیاج ندارد و این تنبلی، طبق روایات، منجر به فقر و محرومیّت از نعمت های دنیا می شود و بسیار مذموم است. [۱۲]چنانکه از امام صادق (ع) روایت شده است که: «مَنْ کَسِلَ عَمَّا یُصْلِحُ بِهِ أَمْرَ مَعِیشَتِهِ فَلَیْسَ فِیهِ خَیْرٌ لِأَمْرِ دُنْیَاهُ» [۱۳]؛ هرکس در تأمین معیشت خود تنبل باشد، خیری از دنیا نمی برد. امام کاظم (ع) می فرمایند: «إِنَّ اللَّهَ جَلَّ وَ عَزَّ یُبْغِضُ الْعَبْدَ النَّوَّامَ الْفَارِغَ» [۱۴]؛ بنده ای که زیاد می خوابد و کار نمی کند، مبغوض خداوند عزّوجل است.

راوی می گوید: خدمت امام صادق (ع) رسیدم. ایشان سراغ شخص دیگری را گرفتند و گفتند: فلانی چه می کند؟ گفتم: او صالح است، کسب و کار و تجارت را رها کرده و به عبادت روی آورده است. امام سه مرتبه فرمودند: «عَمَلُ الشَّیْطَانِ» [۱۵]؛ این عمل از شیطان است.

امیرالمؤمنین (ع) روزی بر گروهی گذشتند و دیدند آن ها در کمال صحّت، در گوشۀ مسجد نشسته اند. فرمودند: شما که هستید؟ گفتند: ما متوکّل هستیم، تکیۀ ما بر خداست. فرمودند: اگر متوکّلید، توکّل، شما را به کجا رسانده است؟ گفتند: اگر چیزی بیابیم، می خوریم، وگرنه صبر می کنیم. امام «سلام الله علیه» فرمودند: سگ های ما هم چنین می کنند. [۱۶]بنابراین همه باید تا جایی که می توانند به دنبال کار، تلاش و فعالیّت باشند و از خود و خانواده، رفع نیاز و احتیاج کنند. بنابر حدیثی از امام صادق (ع)، رفتن به دنبال کار و طلب روزی، انسان را از دیگران بی نیاز می کند، حتی اگر او فرزندان و عائلۀ زیادی داشته باشد. [۱۷]اجر و ثواب آن نیز طبق فرمودۀ امام رضا (ع)، از اجر مجاهد در راه خداوند عزّوجلّ بیشتر است: «الَّذِی یَطْلُبُ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ مَا یَکُفُّ بِهِ عِیَالَهُ أَعْظَمُ أَجْراً مِنَ الْمُجَاهِدِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ» [۱۸]. به عکس، اگر کسی به خانوادۀ خویش رسیدگی نکند و آن ها را در مضیقه بگذارد، طبق فرمایش امام صادق (ع) گناهکار است: «کَفَى بِالْمَرْءِ إِثْماً أَنْ یُضَیِّعَ مَنْ یَعُولُهُ» [۱۹]؛ براى گناهکار بودن شخص همین بس، که به عائلۀ خویش نرسد.

حتی اگر کسی احتیاج ندارد و زندگی و معیشت او از راه دیگری تأمین می شود، باز هم نمی تواند از فعالیّت امتناع ورزد و اوقات خود را به بطالت و تنبلی بگذراند؛ زیرا اوّلاً ترک بدون دلیل فعالیّت، از نظر روانی به انسان ضربه می زند، چنانکه امام صادق (ع) می فرمایند: «تَرْکُ التِّجَارَهًِْ یَنْقُصُ الْعَقْلَ»، ترک تجارت، عقل انسان را کم می کند. [۲۰]؛ ثانیاً سبب می شود که انسان رفته رفته اموالش را از دست بدهد و فقیر و محتاج شود. راوی می گوید: امام صادق (ع) از من پرسیدند: به چه کاری مشغولی؟ گفتم: این روز ها کارى نمى کنم. فرمودند: «کَذَلِکَ تَذْهَبُ أَمْوَالُکُمْ»؛ چنین است که اموالتان از دست مى رود و از کار نکردن من سخت ناراحت شدند. [۲۱]ثالثاً سزاوار است که انسان تلاش کند و مازاد احتیاج خود را به فقرا و نیازمندان ببخشد و از مردم دستگیری کند. از امام صادق (ع) روایت شده است که امیرالمؤمنین از مال و دسترنج خود، هزار برده را آزاد کردند. [۲۲]امام باقر (ع) می فرمایند: هرکس براى بى نیازى از مردم و تلاش براى رفاه خانوادۀ خود و نیکى کردن به همسایه (دیگران)، به طلب دنیا برخیزد، یعنی کار و تلاش کند، روز قیامت در حالى خداى بزرگ را ملاقات مى کند که صورتى همچون ماه شب چهاردهم دارد. [۲۳]در روایات فراوانی، بر ضرورت کار و فعالیّت انسان و اجتناب از بیکاری، تأکید شده است [۲۴]. از سوی دیگر، در روایات، توصیۀ فراوانی به ساده زیستی و قناعت شده و در حالی که مالکیّت شخصی در اسلام امضاء شده است، جمع کردن بی رویّۀ مال و زراندوزی، همراه با خودداری از انفاق نیز در تعالیم دینی به شدّت نکوهش شده است. [۲۵]همچنین در روایات بسیار زیادی، بر لزوم عمل به قانون مواسات و کمک و خدمت به خلق خدا و لزوم دستگیری از نیازمندان و مستمندان، پافشاری شده است. [۲۶]جمع بین این آیات و روایات، این است که انسان باید در کار و تلاش، جدیّت به خرج دهد و اهل خانه و خانوادۀ خود را در رفاه بگذارد و علاوه بر آن، به جای تجمّل گرایی، اسراف و تبذیر، به دیگران برسد و به فکر رفاه مردم و دستگیری از آن ها باشد. بخصوص در وقتی که محتاج در جامعه یافت می شود، رسیدگی به دیگران و رفع حوائج مردم، در حدّ توان بر انسان واجب است. [۲۷]بر این اساس، در صورت رفع احتیاج از خود انسان نیز، دست کشیدن او از فعالیّت پسندیده نیست. امام رضا (ع) می فرمایند: «لَیْسَ لِلنَّاسِ بُدٌّ مِنْ طَلَبِ مَعَاشِهِمْ فَلَا تَدَعِ الطَّلَبَ» [۲۸]؛ انسان چاره ای از تلاش برای طلب روزی ندارد، پس جست وجوی آن را رها نکنید.

۲- فقر خدادادی

فقر نوع دوّم، فقر خدادادی است. گاهی خداوند متعال برای آزمایش بنده او را فقیر می سازد، یا به جهت دیگری، مصلحت او در فقر و نداری است که از الطاف خفیّۀ خداوند سبحان به حساب می آید. امام صادق (ع) می فرمایند: «مَا أُعْطِیَ عَبْدٌ مِنَ الدُّنْیَا إِلَّا اعْتِبَاراً وَ مَا زُوِیَ عَنْهُ إِلَّا اخْتِبَاراً» [۲۹]؛ چیزى از دنیا به بنده ای عطا نشد، مگر براى عبرت گرفتن و چیزى از وى دریغ نگردید بجز برای آزمایش.

صبر در برابر فقر نوع دوّم، یعنی فقر خدادادی، بر اساس روایات اهل بیت (ع) فضیلت و ثواب فراوانی دارد و انسان را به درجات والایی می رساند. [۳۰]حتی امام صادق (ع) در روایتی، از قول رسول خدا (ص) نقل می کنند: به کسی که در برابر فقر، صبور باشد، درجه و ثواب صدّیقین عطا می شود: «آتَاهُ اللَّهُ ثَوَابَ خَمْسِینَ صِدِّیقاً مِمَّنْ صَدَّقَ بِی» [۳۱].

علاوه بر این، خداوند متعال در قیامت از بندگان فقیر عذرخواهی می کند. در حدیثی از امام صادق (ع) چنین نقل شده است: خداوند تعالی در قیامت، از بندۀ مؤمنی که در دنیا محتاج و فقیر بوده، عذرخواهی می کند، مانند برادری که از برادرش پوزش می طلبد: «لَیَعْتَذِرُ إِلَى عَبْدِهِ الْمُؤْمِنِ الْمُحْوِجِ فِی الدُّنْیَا کَمَا یَعْتَذِرُ الْأَخُ إِلَى أَخِیهِ». بعد می فرماید: به عزّت و جلالم سوگند که تو را در دنیا براى خواری در نظرم محتاج نکردم. سپس عوض و بدل سختی دنیا را به وی نشان می دهد. آن بنده می گوید: با این عوض که عطا فرمودى، من بابت آنچه در دنیا از من گرفتی، ضرر نکرده ام [۳۲]؛ یعنی خداوند تعالی برایش جبران می فرماید و او راضی می شود. آن حضرت در روایت دیگری می فرمایند: خداوند سبحان در قیامت، بعد از عذرخواهی از مؤمنان فقیر، به آن ها خطاب می کند: هرکه در دنیا به شما نیکى کرده، دستش را بگیرید و به بهشت در آورید. بعد هم به آن ها هفتاد برابر نعمت هایی که از آغاز تا پایان دنیا به اهل دنیا عطا فرموده، پاداش می دهد و آنان را راضی می کند. [۳۳]در فقر خدادادی، گاهی اتفاق می افتد که دعای فقیر برای رفع فقرش مستجاب نمی شود، زیرا مصلحت او در فقر است و خودش توجه ندارد. امّا چون دعا، حتماً نتیجه دارد، خدای تعالی در عوض دعای مستجاب نشده، بلایی از او رفع می کند یا نعمت دیگری، در دنیا یا آخرت به وی می بخشد. از امام سجاد (ع) روایت شده است که: «الْمُؤْمِنُ مِنْ دُعَائِهِ عَلَى ثَلَاثٍ إِمَّا أَنْ یُدَّخَرَ لَهُ وَ إِمَّا أَنْ یُعَجَّلَ لَهُ وَ إِمَّا أَنْ یُدْفَعَ عَنْهُ بَلَاءٌ یُرِیدُ أَنْ یُصِیبَهُ» [۳۴]؛ مؤمن از دعاى خود یکى از سه چیز را دارد: یا برایش اندوخته مى شود یا در همین دنیا به او عطا می گردد یا بلایى که مى خواسته به او برسد، از وى دفع مى شود.

امام صادق (ع) در روایتی می فرمایند: خداوند متعال در قیامت به برخی بندگان خطاب می کند: بندۀ من! تو دعا کردی و من آن را با تأخیر مستجاب کردم. بعد دعا های او را با ثواب هایی که بابت تأخیر استجابت به وی عطا فرموده، یکی یکی به یاد او می آورد و برایش توضیح می دهد و به وی می فهماند که صلاحش در این نبوده که دعا های او در دنیا مستجاب شود. حضرت می فرمایند: ثواب هایی که در قیامت بابت جبران، به چنین بندگانی می دهند، بقدری نیکوست که آن ها آرزو می کنند، ای کاش هیچ یک از دعا های ما در دنیا مستجاب نشده بود. [۳۵]خود آن بندگان نیز در آخرت که پرده ها کنار می رود و امور مخفی آشکار می شود: «آن روز که راز ها [همه ]فاش شود» [۳۶]توجّه پیدا می کنند که مصیبت آنان در دنیا، چه مصلحت عجیبی داشته و آنان هوشیار نبوده اند: «[به او مى گویند:]واقعاً که از این [حال ]سخت در غفلت بودى. ولى ما پرده ات را [از جلوى چشمانت ]برداشتیم و دیده ات امروز تیز است.» [۳۷].

۳- فقر تحمیلی

نوع سوّم فقر، فقری است که در اثر نواقص و نارسایی های اجتماع، به برخی انسان ها تحمیل می شود. شیوع فقر در برخی موارد، ناشی از بیماری های اقتصادی، بی نظمی در عملکرد ها و عمل نشدن در امور اقتصادی به قوانین کشور و احکام اسلام یا حقّه بازی و ضرر رساندن برخی از مردم به همدیگر است. عامل این نوع فقر، خود فقرا نیستند، از سوی خداوند متعال هم مقدّر نشده است، امّا خداوند از سر لطف خود برای این دسته از فقرا نیز که تقصیری در فقیر شدن خود ندارند، جبران می کند. آن ها اگر صبور باشند و ناسپاسی نکنند، نزد خداوند متعال مأجورند، یعنی اجر و پاداشی شبیه اجر فقرای نوع دوّم خواهند داشت.

امام صادق (ع) فرموده اند: اگر صاحب مصیبت بداند که چه اجر و برکاتی در اثر تحمّل بلا و سختی، در انتظار اوست، آرزو می کند هر روز او را با قیچی ذره ذره کنند تا درجاتش بیشتر شود. [۳۸]راوی می گوید: امام صادق (ع) به من فرمودند: آیا به بازار نمی روى؟ میوه هایى که به فروش می رسد و چیزهاى دیگرى را که در بازار هست و دلت می خواهد نمى بینى؟ گفتم: بله. فرمودند: بدان که در برابر هر چه مى بینى و قدرت خرید آن را نداری، برای تو حسنه اى است. [۳۹]بیماری جسمی، تلخ تر از فقرآنچه تاکنون بیان شد، راجع به فراز اوّل روایت بود که در آن امیرالمؤمنین (ع) فرمودند: «أَلَا وَ إِنَ مِنَ الْبَلَاءِ الْفَاقَهًَْ». فراز دوّم روایت، درخصوص بیماری جسمی است. می فرمایند: «وَ أَشَدُّ مِنَ الْفَاقَهًِْ مَرَضُ الْبَدَنِ»؛ یعنی سخت تر و بدتر از فقر، مریضی بدن است.

مریضی، یک بلا و مصیبت، مثل فقر، بلکه تلخ تر از آن است. اگر کسی به طور دائم به بیماری مبتلا باشد و نشاط کار و زندگی از او گرفته شود، وضعیّت دشواری دارد. در زمان حاضر، کمتر کسی پیدا می شود که از مریضی در امان بوده، از سلامتی کامل برخوردار باشد.

اقسام بیماری

بیماری نیز مانند فقر یا هر مصیبت دیگری، سه نوع است؛ یک نوع آن تقصیر خود انسان، نوع دیگر خدادادی و نوعی نیز در اثر معضلات اجتماعی است.

۱- بیماری ناشی از سهل انگاری

نوع اوّل بیماری که عامل آن خود انسان است، در اثر مراقبت نکردن یا پرخوری یا سوء تغذیه یا تحرّک نداشتن و نظایر آن حاصل می شود. بسیاری از بیماری ها را خود انسان برای خودش می آورد. چراکه منشأ قریب به اتفاق بیماری ها، چاقی یا ضعف اعصاب است که عامل آن خودمان هستیم. در زمان جوانی ما، این بیماری ها نبود، نه چاقی داشتیم، نه دلهره و اضطراب خاطر و نگرانی داشتیم. زیرا خوراک مردم مناسب و به اندازه بود، تحرّک و فعالیّت فراوان هم داشتند، استرس و اضطراب نیز نداشتند. این گونه بیماری ها که پدید آمدن آن تقصیر خود انسان است، در قیامت پاداش و درجه ندارد، در بعضی موارد مؤاخذه و عقاب هم دارد.

تلاش برای حفظ سلامتی و صحّت جسم، لازم است و راهکار هایی دارد [۴۰]؛ از جملۀ راهکارها، پرهیز از پرخوری و بدخوری است. پیغمبر اکرم (ص) می فرمایند: «أَبْغَضُکُمْ إِلَی اللهِ تَعَالَی کُلُّ نَئُومٍ وَ أَکُولٍ وَ شَرُوب »؛ مبغوض ترین شما نزد خداوند، کسی است که زیاد می خوابد، زیاد می خورد و زیاد می نوشد. [۴۱]راهکار دیگر، اهمیّت به ورزش و تحرّک است. ورزشی مانند پیاده روى، بخصوص اگر در کنار جوى یا نهر آب و در مکانی سرسبز و در هواى پاک صبحگاهى باشد، هم نوعی تفریح است که به روح انسان نشاط می بخشد و هم جسم را سالم نگاه می دارد. ارزش تحرّک و ورزش بقدری است که امیرالمؤمنین (ع) از قول نبیّ گرامی (ص) می فرمایند: به فرزندان خود شنا و تیراندازی بیاموزید. [۴۲]

۲- بیماری خدادادی

نوع دوّم بیماری، آن است که خود انسان عامل آن نیست و خداوند متعال، مثل فقر، برای آزمایش بنده مقدّر او کرده، یا به جهت دیگری، مصلحت او را در بیماری دانسته است. بعضی مریضی ها ناگهان و بدون هیچ دلیلی و بدون تقصیری از طرف شخص بیمار پیدا می شود، این بیماری ها خدادادی و از الطاف خفیّۀ خداوند سبحان است.

۳- بیماری ناشی از تقصیر اجتماع

نوع سوّم بیماری نیز تقصیر اجتماع است، نظیر آنچه در اثر آلودگی هوا عارض می شود. عامل این گونه بیماری ها، عملکرد های غلط اجتماعی است یا مقصّر آن سایر انسان ها هستند و خود بیمار در آن دخالت نداشته است.

بیماری های نوع دوّم و سوّم، نزد خداوند متعال پاداش دارد و از سر لطف و مرحمتی که پروردگار به بندگان دارد، برای آن ها جبران می فرماید.

امیرالمؤمنین (ع) در روایتی، بیماری را کفّارۀ گناهان و پاک کنندۀ معاصی می دانند. [۴۳]امام کاظم (ع) نیز از قول پیامبر اکرم فضیلت هایی برای شخص مریض ذکر کرده اند، از جمله اینکه گناهان او آمرزیده شده، چه زنده بماند و چه از دنیا برود، عاقبت به خیر خواهد شد [۴۴]بیماری دل، بدتر ازفقر و بیماری جسم

در فراز سوّم روایت، امیرالمؤمنین (ع) می فرمایند: «وَ أَشَدُّ مِنْ مَرَضِ الْبَدَنِ مَرَضُ الْقَلْب »؛ یعنی مرض قلب، از فقر و بیماری جسمی سخت تر و خطرناک تر است.  

مرض قلب، دو معنا دارد؛ یک معنا، دلهره و اضطراب خاطر است. غصه خوردن برای گذشته و نگرانی از آینده، روح و دل انسان را کدر و پرتنش می کند و ارمغانی جز ناامنی روانی ندارد. قرآن کریم، اولیای الهی و مؤمنین را دارای امنیّت دل می داند، برای اینکه غصّۀ گذشته را نمی خورند و از آینده ترس و دلهره ندارند: «آگاه باشید، که بر دوستان خدا نه بیمى است و نه آنان اندوهگین مى شوند.». [۴۵]؛ چرا؟ چون خدا را دارند. حتی ممکن است فقیر باشند یا جایگاه اجتماعی والایی نداشته باشند، امّا خدا را دارند، از این رو یک دنیا نشاط دارند و خوف، نگرانی، غم، غصّه، دلهره و اضطراب خاطر در وجود آن ها راه نمی یابد.

معنای مهم تر برای مرض قلب، صفات رذیله است. وقتی دل انسان به رذائل اخلاقی مبتلا شود، اطمینان و ثبات خود را از کف می دهد و متزلزل می شود. قرآن شریف می فرماید: «امّا کسانی که در دل هایشان بیماری است، پلیدی بر پلیدی شان افزود» [۴۶].

امام باقر (ع) فرموده اند: اینکه آیۀ شریفه می فرماید: «کسانی که دلشان مریض است، پلیدی بر پلیدی آن ها افزوده می شود»، یعنی شکّی بر شکّ آن ها افزوده می شود. [۴۷]گناه روی گناه و رسوخ صفات زشت انسانی، دل انسان را سیاه می کند. قرآن کریم می فرماید: وای به چنین دلی: «پس واى بر آنان که از سخت دلى یاد خدا نمى کنند.» [۴۸].

امیرالمؤمنین (ع) رسوخ صفات ناپسند و رذائل اخلاقی در دل را بسیار بدتر از فقر و مریضی برمی شمرند. انصافاً هم چنین است. اگر قدری روابط اجتماعی را در نظر بگیریم، می فهمیم که صفات رذیله ای مانند حسد، کبر، کینه، بخل، غرور و طمع، مضرتر و خطرناک تر از بلای فقر یا بیماری دائمی است.

بی جهت نیست که پیامبر اکرم (ص)، دشمن ترینِ دشمنان انسان را نفس او می دانند [۴۹] و امام صادق (ع) می فرمایند: خوشا به حال آن بنده ای که در راه خدا با نفس و هوا و هوس خود مجاهدت کند: «طُوبَی لِعَبْدٍ جَاهَدَفِی اللَّهِ نَفْسَهُ وَ هَوَاهُ» [۵۰]، جدّاً هم خوشا به حال آن دلی که نور خدا در آن جلوه گر است، یعنی صاحب آن توانسته است صفات رذیله را ریشه کن یا دست کم سرکوب کند.  

پانوشت ها

[۱]. نهج البلاغه، حکمت ۳۸۸.

[۲]. بحار الانوار، ج ۶۹، ص ۵۳.

[۳]. تحف العقول، ص ۲۰۳.

[۴]. نهج البلاغه، حکمت ۳۸۸.

[۵]. کافی، ج ۲، ص ۳۰۷.

[۶]. بحار الأنوار، ج ۶۹، ص ۳۰.

[۷]. نهج البلاغه، حکمت ۳۱۹.

[۸]. عدّهًْ الداعی، ص ۱۲۳.

[۹]. الکافی، ج ۲، ص ۲۶۵.

[۱۰]. ر. ک: بحار الانوار، ج ۶۹، ص ۳۰ تا ۳۵.

[۱۱]. قرب الاسناد، ص ۱۱۵.

[۱۲]. ر. ک: الکافی، ج ۵، صص ۸۶-۸۴.. [۱۳]الکافی، ج ۵، ص ۸۵.. [۱۴]الکافی، ج ۵، ص ۸۴.

[۱۵]. الکافی، ج ۵، ص ۷۵ و ر. ک:همان ص ۸۴.

[۱۶]. مستدرک الوسائل، ج ۱۱، ص ۲۲۰.

[۱۷]. الکافی، ج ۵، ص ۱۴۸.

[۱۸]. الکافی، ج ۵، ص ۸۸.

[۱۹]. الکافی، ج ۴، ص ۱۲.

[۲۰ و ۲۱]. الکافی، ج ۵، ص ۱۴۸.

[۲۲]. المحاسن، ج ۲، ص ۶۲۴.. [۲۳]الکافی، ج ۵، ص ۷۸.

[۲۴]. ر. ک: الکافی، ج ۵، صص ۸۶-۸۴.

[۲۵]. توبه، ۳۵-۳۴؛ ر. ک: الکافی، ج ۲، ص ۱۴۰-۱۳۷؛ الأمالی (للطوسی)، صص ۵۲۰-۵۱۹ و...

[۲۶]. ر. ک:الکافی، ج ۲، ص ۲۰۰-۱۹۲.

 [۲۷]. ر. ک: سیروسلوک؛ تقوا، ص ۱۴۸.. [۲۸]وسائل الشیعهًْ، ج ۱۷، ص ۳۲.

[۲۹]. الکافی، ج ۲، ص ۲۶۱.

[۳۰]. ر. ک: کافی، ج ۲، صص ۹۴-۸۷.

[۳۱]. کافی، ج ۲، ص ۹۱.

[۳۲]. الکافی، ج ۲، ص ۲۶۴.

[۳۳]. الکافی، ج ۲، ص ۲۶۲.

[۳۴]. تحف العقول، ص ۲۸۰.

[۳۵]. الکافى، ج ۲، صص ۴۹۰ و ۴۹۱.

[۳۶]. طارق، ۹

[۳۷]. ق، ۲۲.  

[۳۸]. مشکاهًْ الانوار، ص ۲۹۲.

[۳۹]. الکافی، ج ۲، ص ۲۶۴.

[۴۰]. ر. ک: سیروسلوک؛ تقوا، صص ۱۳۷-۱۳۴.

[۴۱]. مجموعهًْ ورّام، ج ۱، ص ۱۰۰.

[۴۲]. الکافی، ج ۶، ص ۴۷.

[۴۳]. الجعفریات، ص ۱۶۹.

[۴۴]. ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ص ۱۹۳.

[۴۵]. یونس، ۶۲.  

[۴۶]. التوبه، ۱۲۵.

[۴۷]. بحارالانوار، ج ۷۲، ص ۱۲۶.

[۴۸]. زمر، ۲۲.  

[۴۹]. عدهًْ الداعی و نجاح الساعی، ص ۳۰۷.

[۵۰]. مصباح الشریعه، ص ۱۶۹.

منبع: حوزه نیوز

 


3 مصیبت و بلا‌ی خانمان‌سوز از دیدگاه امام‌علی(ع)
:
امتیاز : 4.4 تعداد رای : 8

پربازدیدترین اخبار

همراهان

گزارش ها