بازدید: 2

پرهیزمندی شرط رسیدن به هدایت قرآنی

منبع : صدا و سیما کد خبر: 1783317
تقوا اختصاص به انسان‌های مؤمن ندارد و مهمتر از آن مسیر رسیدن به ایمان و هدایت قرآن است

پرهیزمندی شرط رسیدن به هدایت قرآنیبه گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ با نگاهی اجمالی به بیانات حضرت آیت الله خامنه ای در می یابیم که ایشان در سخنرانی های عمومی خود تقریباً از «تمام سوره های قرآن کریم»، آیاتی را استفاده نموده اند. ماه مبارک رمضان بهانه ای است تا بیشتر با مباحث قرآنی بیانات رهبر معظم انقلاب آشنا شویم. از این رو بخش فقه و معارف پایگاه اطلاع رسانی KHAMENEI.IR به مناسبت ایام ماه مبارک رمضان پرونده ی «درسنامه ی ترجمه ی قرآن» را منتشر میکند، در این پرونده برخی از آیات قرآن کریم که حضرت آیت الله خامنه ای شرح و تفسیر کرده اند به صورت آموزشی برای مخاطبان ارائه می شود، همچنین نظرات دیگر مفسران در ذیل آن آیات مورد بررسی قرار گرفته است. در دومین مطلب این پرونده با آیه ی ۲ سوره مبارکه بقره آشنا می شویم.

متن آیه
ذلِکَ الْکِتابُ لا رَیْبَ فیهِ هُدىً لِلْمُتَّقینَ

ترجمه
آن کتابی که در انتظارش بودید، این است، هیچ شکی در آن نیست، مایه هدایت برای پرهیزمندان است.

نکته آموزشی اول
اولین سؤال برای ترجمه دقیق آیه این است که چرا خداوند برای اشاره به قرآن از اسم اشاره دور «ذلک» استفاده کرده است؟
برای پاسخ به این سؤال ابتدا باید بدانیم در زبان عربی، اگر بخواهیم به شخصی یا چیزی نزدیک اشاره کنیم، از الفاظی مانند «ذا» یا «هذا» و مانند آن استفاده می کنیم و اگر بخواهیم به چیزی دور اشاره کنیم، به آن «لام بُعد» و «کاف خطاب» متصل می کنیم و از لفظ «ذلک» استفاده می کنیم.
حال سؤال اینجا است که چون قرآن نزد پیامبر و نزدیک ایشان هست، برای اشاره به آن می بایست از لفظ «هذه» استفاده می شد؛ اما چرا از اسم اشاره دور (ذلک) استفاده شده است؟

نظر مفسران
در جواب این سؤال برخی از مفسران گفته اند «ذلک» به معنای «هذا» است.(۱) و نیز هر کدام از «هذا» و «ذلک» را می توان به جای یکدیگر استفاده کرد و تفاوتی در اشاره به دور یا نزدیک ندارند.(۲) برخی نیز گفته اند خداوند برای اینکه به عظمت قرآن توجه بدهد، از اسم اشاره دور استفاده فرموده است و برخی بر این باورند مشار الیه «ذلک» سوره های قبلی قرآن است که از نظر زمانی دورتر بوده اند.(۳) نظرات دیگری نیز بیان کرده اند. از میان مترجمان نیز برخی به «آن کتاب» و برخی به «این کتاب» ترجمه کرده اند.

نظر حضرت آیت الله خامنه ای
حضرت آیت الله خامنه ای ابتدا این نکته را متذکر می شوند که اشاره کردن به قرآن در برخی آیات با لفظ «هذا» و در برخی آیات با لفظ «ذلک» مسئله مهمی نیست. ایشان می فرمایند: «این اشکالی ندارد که یک جا از آن حقیقت (قرآن)، با اسم اشاره ی دور یاد کنند و یک جا با اسم اشاره و ضمیر نزدیک؛ یعنی چیزی غلط نیست... و معنایش این نیست که اینها دو چیزند.»(۴)
سپس دو احتمال درباره استفاده قرآن از لفظ «ذلک» بیان می کنند: «چون کتاب با عظمت است ولو پیش روی شماست اشاره ی به دور میکند، مثل اینکه شما با یک نفر که صحبت میکنید وقتی میخواهید او را احترام کنید، میگوئید: آنجناب. چنین فرمودید در حالی که این جنابی است که در مقابل شما نشسته اما میگوئید آنجناب مثلاً. یا بگوئیم «ذلک» یعنی آن چیزی که در ذهن شما بود و همه منتظرش بودید. «ذلک الکتاب» این است که جلوی شما، که ما ترجمه کردیم: «آنک کتاب»(۵). یعنی کتابی که در انتظارش بودید، این است.»(۶)
ایشان «ذلک» را به «آنک» ترجمه کرده اند. زیرا در زبان فارسی «آنک» کلمه ای است برای اشاره به دور، اعم از مکان یا زمان. در مقابل «اینک» که برای اشاره به نزدیک است.(۷)

نکته آموزشی دوم
سؤال دوم این است که «تقوا» به چه معناست و منظور از «متقین» در این آیه چه کسانی هستند؟

نظر مفسران
برخی از مفسران بزرگ تقوا را در این آیه به ایمان ترجمه کرده اند و قائلند منظور از «متقین» در اینجا «مؤمنین» است. «متقین عبارتند از مؤمنین. تقوا، صفت گروه خاصى از مؤمنان و یا مرتبه اى از مراتب ایمان نیست، بلکه صفتى است که در تمام مراحل ایمان همراه با ایمان است. بنابراین مراد از متقین، مومنین است؛ نه دسته و طبقه اى خاص از آنان. دلیل این سخن آیات بعد است که در آنها تقواپیشگان به صفاتى که همه مؤمنان از آن برخوردارند توصیف شده و در برابر کافران و منافقان قرار گرفته اند.»(۸)
برخی نیز متقین را به معنای خود گرفته اند و گفته اند دلیل اختصاص هدایت قرآن به متقین (نه همه انسانها) این است که تنها متقین به سخنان قرآن عمل می کنند و غیر متقین به دعوت پیامبر پاسخ منفی می دهند و به آیات الهی عمل نمی کنند و طبیعتاً هدایت نمی شوند.(۹)

نظر حضرت آیت الله خامنه ای
یکی از ویژگی های تفسیری حضرت آیت الله خامنه ای، واکاوی عمیق واژگان قرآن است. یکی از این واژگان، «تقوا» است. ایشان ابتدا معنای دقیق تقوا را بیان می کنند: «تقوا، یعنی مراقب خود بودن. تقوا، یعنی یک انسان بداند که چه کار می کند و هر حرکت خودش را با اراده و فکر و تصمیم انتخاب کند؛ مثل انسانی که سوار بر یک اسب رهوار نشسته، دهانه ی اسب در دستش است و می داند کجا می خواهد برود. تقوا، این است.» (۱۰)
و در جای دیگر یک قید به آن افزوده و معنای دقیقتری را ذکر می کنند: «تقوا یعنی پرهیز با حرکت نه پرهیز با سکون... مثل راننده ای که رانندگی میکند اما پرهیز هم میکند و این پرهیز همان است که گفته شد، مراقبت کردن و مواظب خود بودن... تقوا یعنی پرهیز در حال حرکت و مراقبت در حال حرکت، در میدان ها حرکت بکنید، اما مواظب باشید.»(۱۱)

بر اساس همین معنا از واژه «تقوا» ایشان قائل است که متقین به معنای مومنین نیست. «قرآن کریم می گوید: «هدی للمتقین»؛ نمی گوید «هدی للمؤمنین». «هدی للمتّقین» یعنی اگر یک نفر باشد که دین هم نداشته باشد، اما تقوا داشته باشد - ممکن است کسی دین نداشته باشد، اما به همین معنایی که گفتم، تقوا داشته باشد - او بلاشک از قرآن هدایت خواهد گرفت و مؤمن خواهد شد. اما اگر مؤمن تقوا نداشته باشد، احتمالاً در ایمان هم پایدار نیست. بستگی به شانسش دارد: اگر در فضای خوبی قرار گرفت، در ایمان باقی می ماند؛ اگر در فضای خوبی قرار نگرفت، در ایمان باقی نمی ماند.»(۱۲)

نتیجه این می شود که: «اگر [تقوا] برای ما حاصل بشود، آن وقت هدایت قرآنی هم برای ما آسان تر میشود؛ (چون فرمود) «هُدًی لِلمُتَّقین». تقوا که بود، هدایتْ حتمی است؛ چون این قرآن، «هادیِ» بعضی و بعضی را «مُضل» (است) یُضِلُّ مَن یَشاءُ وَ یَهدی مَن یَشاء.(۱۳) این جوری است که بعضی ها را از آن طرف میبرد، بعضی ها را هدایت میکند. هدایت مال متّقین است.»(۱۴)

بر اساس این نظر، فرآیند تأثیر تقوا بر هدایت الهی و تبدیل شدن انسانها (چه مؤمن و چه غیر مؤمن) به هدایت یافتگان اینگونه است که: «(متقین کسانی) بودند که فوراً فطرتشان (به دعوت پیامبر) پاسخ داد و آن پاسخ را پذیرفتند و به قبول تلقی کردند، شدند مؤمن. خدای متعال هم ـ چون آنها اهل تقوا بودند (تقوا در پائین ترین مراحل) ـ مواظبت می کردند به راه خطا نروند مراقب بودند حقیقت را نپوشانند و اسیر موانع فهم حقیقت نشوند و لذا شدند اهل هدایت.»(۱۵)

همچنین بر اساس این نظر، رهبر معظم انقلاب معتقدند در این آیات سوره بقره، خداوند انسانها را به سه دسته «متقین، کافران، منافقان» تقسیم کرده است نه «مومنان، کافران، منافقان». «هدی للمتقین، که انسانها را خدای متعال تقسیم کرده به کسانی که: متقین هستند، و کسانی که کافرین هستند، و کسانی که منافقین هستند.»(۱۶)

به همین دلیل ایشان، آیات بعدی را در واقع شش خصوصیت و ویژگی متقین می دانند نه ویژگی های مومنین. «برای همین متقین شش خصوصیت بیان شده که این شش خصوصیت در یک انسان، در حقیقت عناصر تشکیل دهنده ی تقواست و آن تقوای صحیح و عینی با این شش خصوصیت در انسان تأمین می شود» (۱۷)

معادل صحیح واژه «تقوا» در زبان فارسی
حضرت آیت الله خامنه ای، برای ترجمه دقیق آیه، معادل صحیح نیز پیشنهاد می دهند. ایشان قائل اند بهترین معادل برای ترجمه لفظ متقین، واژه «پرهیزمندان» است: «کلمه ی پرهیز در اینجا یک کلمه ای است درست، منتها چون پرهیزگاران در ترجمه ی متقین زیاد تکرار شده و در ذهن ها آن حساسیت لازم را به معنا برنمیانگیزد، من ترجیح دادم بگوئید پرهیزمندان البته پرهیزمندان را هم چون جا نیفتاده اصرار ندارم بگوئید.»

ایشان نیز در باب فن ترجمه و معادل یابی با نکته مهمی اشاره می کنند که برای اهل زبان و مترجمین قرآن سودمند است. ایشان در توضیح معادلی که برای لفظ متقین انتخاب کردند، چنین می گویند: «خود بنده آن سال های قدیم تقوا را پرواگرفتن و پرواداشتن معنا میکردم، اما بعد فکر کردم دیدم عبارت پرواکاران و پروامندان یک عبارت نامأنوسی است و هیچ مصطلح نیست، یعنی آن موسیقی لغت باید بر گوش سنگینی نکند، باید زیبا به گوش برسد تا رایج شود و این یکی از رازهای واژه گزینی است.»(۱۸)

پیام های تربیتی
در نهایت این سؤال پیش می آید که این ترجمه چه تأثیری در فهم و برداشت از آیه دارد؟ بر اساس نظر حضرت آیت الله خامنه ای، از نظر تربیتی چند پیامد مهم و بسیار تأثیرگذار در زندگی انسان دارد:

اول اینکه:
بر اساس نظر ایشان، تقوا اختصاص به انسانهای مؤمن ندارد و مهمتر از آن مسیر رسیدن به ایمان و هدایت قرآن است. بر این اساس انسانهای بی ایمان نیز می توانند تقوا داشته باشند و همین تقوا و پرهیزمندی، باعث می شود، مورد هدایت قرآن واقع شوند و تبدیل به انسان مؤمن شوند و بالعکس اگر انسانهای مؤمن، تقوا نداشته باشند، این بی تقوایی، باعث می شود مورد هدایت قرآن واقع نشوند و تبدیل به انسانهای بی ایمان شوند. بنابراین نتیجه تقوا در هر صورت، هدایت قرآن است.(۱۹)

دوم اینکه:
بر اساس این نظر، تقوا جایگاه بسیار مهمی را در زندگی انسانها (مؤمن و غیر مؤمن) ایفا می کند. به طوری که می توان گفت راه نجات تمام انسانها، «تقوا» است و می توان گفت نسخه درمان تمام دردهای جوامع کنونی است. دنیای غرب می خواهد انسانها را به سمت گمراهی بکشاند و قرآن می خواهد به سمت هدایت ببرد. حال اگر کسی تقوا (به همان معنای مد نظر رهبر معظم انقلاب) را رعایت کرد، آن وقت قرآن می تواند او را هدایت کند؛ اما اگر کسی چشم بسته و بدون مراقبت و سرمست و دربست در اختیار شهوات خود و دیگران بود، قرآن او را هدایت نمی کند.(۲۰)

سوم اینکه:
بر اساس نظر ایشان، پیمودن مسیر توحید و سعادت آسان و راحت خواهد شد. یعنی: «اگر ما تقوا را با همین معنا در نظر بگیریم، به نظر من راحت می شود راه را طی کرد... اگر [کسی] متدیّن است، ببینید چه کار می کند. این اقدام، این حرف، این رفاقت، این درس و این فعل و درک، آیا درست است یا درست نیست. همین که او فکر می کند درست است یا درست نیست، این همان تقواست. اگر متدیّن نیست، چنانچه همین حالت را داشته باشد، این حالت او را به دین راهنمایی خواهد کرد.»(۲۱)

چهارم اینکه:
تقوا به این معنا هم دارای مراتب است و هم حالت تأثیر و تأثر دارد. یعنی تقوا باعث بهره مندی از هدایت قرآن می شود و این هدایت باعث تقوای بیشتر می شود. به این صورت که: «این تقوا در همه ی مراحل هدایت کار خودش را می کند. یعنی بعد از این مرحله اول که تقوای آنها موجب شد به ایمان و به حق روی بیاورند، بعد از این مرحله، در هر درجه ای که بالا می روند، باز اگر تقوا درآنها باشد آنها را به جلو می برد، هدایت آنها را بیشتر می کند و بصیرت بیشتری به آنها می دهد.» (۲۲) لذا «هر چه تقوا بالاتر باشد، هدایت روشن تر و بالاتر است.»(۲۳)

۱) التبیان فی تفسیر القرآن، ج ۱، ص: ۵۱
۲) التحریر و التنویر، ج ۱، ص: ۲۱۷
۳) التفسیر الکبیر، ج ۲، ص: ۲۵۹
۴) جلسه دهم تفسیر سوره بقره ۱۳۷۰/۰۸/۰۸
۵) فرهنگ فارسی معین (نَ) کلمه ای است دال بر اشاره به دور اعم از مکان و زمان
۶) جلسه یازدهم تفسیر سوره بقره، ۱۳۷۰/۰۸/۱۵
۷) لغت نامه دهخدا و فرهنگ فارسی معین، ذیل کلمه آنک.
۸) المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۱، ص: ۴۳
۹) مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ۱، ص: ۱۱۸
۱۰) دیدار جمعی از جوانان، ۱۳۷۷/۰۲/۰۷
۱۱) جلسه هشتم تفسیر سوره بقره، ۱۳۷۰/۰۷/۲۴
۱۲) دیدار جمعی از جوانان، ۱۳۷۷/۰۲/۰۷
۱۳) نحل، ۹۳
۱۴) دیدار شرکت کنندگان در مسابقات بین المللی قرآن، ۱۳۹۸/۰۱/۲۶
۱۵) جلسه دهم تفسیر سوره بقره ۱۳۷۰/۰۸/۰۸
۱۶) جلسه بیست و دوم تفسیر سوره بقره، ۱۳۷۱/۰۱/۲۶
۱۷) جلسه هشتم تفسیر سوره بقره ۱۳۷۰/۰۷/۲۴
۱۸) جلسه هشتم تفسیر سوره بقره، ۱۳۷۰/۰۷/۲۴
۱۹) دیدار جمعی از جوانان، ۱۳۷۷/۰۲/۰۷
۲۰) جلسه هشتم تفسیر سوره بقره ۱۳۷۰/۰۷/۲۴
۲۱) دیدار جمعی از جوانان ۱۳۷۷/۰۲/۰۷
۲۲) جلسه دهم تفسیر سوره بقره ۱۳۷۰/۰۸/۰۸
۲۳) دیدار شرکت کنندگان در مسابقات بین المللی قرآن، ۱۳۹۸/۰۱/۲۶

 نویسنده: حجت الاسلام برات محمد هدایتی
 فارغ التحصیل سطح سه رشته تفسیر و علوم قرآن و سطح چهار رشته فقه و اصول حوزه


پرهیزمندی شرط رسیدن به هدایت قرآنی
:
امتیاز : 4.4 تعداد رای : 9

پربازدیدترین اخبار

همراهان

گزارش ها

گزارش کمیسیون شوراهای مجلس درباره افزایش تعداد نمایندگان مجلس از ۲۹۰ نماینده به ۳۳۰ نماینده

گزارش کمیسیون شوراهای مجلس درباره افزایش تعداد نمایندگان مجلس از ۲۹۰ نماینده به ۳۳۰ نماینده

گزارش برجام در کمیسیون امنیت ملی مجلس در حال بررسی است

گزارش برجام در کمیسیون امنیت ملی مجلس در حال بررسی است

گزارش ديدار پيشكسوتان قرآنى با آيت‌الله امام‌جمارانى

گزارش ديدار پيشكسوتان قرآنى با آيت‌الله امام‌جمارانى

گزارش | کدام اصل قانون اساسی دستمایه روحانی برای فرار از مسئولیت قرار گرفته است؟

گزارش | کدام اصل قانون اساسی دستمایه روحانی برای فرار از مسئولیت قرار گرفته است؟

واکنش لاریجانی به اهانت یک مداح به اهل سنت در رسانه ملی: صداوسیما از بیان مسائل اختلاف‌برانگیز پرهیز کند/ گزارش برجامی به مجلس رسیده است

واکنش لاریجانی به اهانت یک مداح به اهل سنت در رسانه ملی: صداوسیما از بیان مسائل اختلاف‌برانگیز پرهیز کند/ گزارش برجامی به مجلس رسیده است

گزارش عملکرد مالی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی اعلام شد

گزارش عملکرد مالی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی اعلام شد

سازمان سینمایی: گزارشی درباره توزیع غیرقانونی «متری شیش‌ونیم» و «رحمان۱۴۰۰» نداشتیم

سازمان سینمایی: گزارشی درباره توزیع غیرقانونی «متری شیش‌ونیم» و «رحمان۱۴۰۰» نداشتیم

گزارش تخلف با ارسال فیلم و عکس به مراکز پلیس امری متداول در کشور‌های دنیا/ طراحی نرم‌افزار‌های ویژه ارسال گزارش‌های مردمی در انگلیس و امارات

گزارش تخلف با ارسال فیلم و عکس به مراکز پلیس امری متداول در کشور‌های دنیا/ طراحی نرم‌افزار‌های ویژه ارسال گزارش‌های مردمی در انگلیس و امارات