بازدید: 4

نگاه کشور‌های عربی به عراق از پشت عینک دودی

دولت جدید عراق بعد از پشت سر گذاشتن بحران داعش که طی سال‌های ۲۰۱۴ تا همین اواخر گریبانگیر این کشور بود، به دنبال تقویت نقش منطقه‌ای خود در خاورمیانه و به ویژه جهان عرب است.
سرويس بين الملل جوان آنلاين: دولت جدید عراق بعد از پشت سر گذاشتن بحران داعش که طی سال های ۲۰۱۴ تا همین اواخر گریبانگیر این کشور بود، به دنبال تقویت نقش منطقه ای خود در خاورمیانه و به ویژه جهان عرب است. برهم صالح رئیس جمهور جدید طی ماه های اخیر سفر های دوره ای به ایران و کشور های عربی نظیر عربستان سعودی، امارات متحده، کویت و قطر داشته است. در جدیدترین این دیدار ها صالح به همراه چند تن از وزرای دولت تازه تأسیس عراق با سفر به قطر در پی گسترش همکاری های سیاسی، امنیتی و مهم تر از همه اقتصادی در چارچوب بازسازی عراق بعد از نابودی حاکمیت داعش و سایر گروه های تروریستی در این کشور است. در این چارچوب در بررسی نقش منطقه ای عراق به ویژه در رابطه با جهان عرب، می توان به چند نکته اساسی اشاره کرد.

در ابتدا باید توجه داشت که پس از گذشت بیش از یک دهه از گذار جامعه عراق به سمت دموکراسی در عرصه داخلی، همچنان این اعتقاد وجود دارد که علاوه بر پیشرفت وسایل ارتباط جمعی و اینترنت و آشنایی جوانان در کشور های عربی خلیج فارس با دنیای مدرن، بخش عمده ای از ریشه های چالش مشروعیت این کشور ها را تحولات عراق تشکیل می دهد. بنابراین اقتدارگرایی سیاسی و تقویت نظام تک حزبی به معنای مشروعیت نظام سیاسی غیرمشارکتی و هماهنگ با سایر ساختار های کشور های عربی این منطقه بود، اما نهادینه سازی دموکراسی چندحزبی در عراق این سیستم را متحول ساخت.

در وهله بعدی چنانچه از بستر های سیاسی موجود نیز مشخص است، در نگاه کشور های عربی منطقه به عراق تغییر چندانی نسبت به دولت جدید عراق در مقایسه با گذشته مشاهده نمی شود. کشور های عربی نظیر عربستان سعودی در وهله اول همچنان همانند گذشته خود را مهد عربیت و اسلامیت می دانند و در درجه دوم نیز از آنجا که نگاه ایدئولوژیک به فرهنگ عربی در میان این کشور وجود دارد، عربیت را مترادف با مذهب سنی ارزیابی می کنند و عراق را به دلیل اکثریت ۷۰ درصدی شیعیان که دولت را نیز در اختیار دارند، خارج از علقه های عربی و جهان عرب می پندارند. عربستان سعودی و سایر دولت های عربی خلیج فارس از ابتدای سقوط صدام تاکنون نه تنها هویت عربی عراق را از دست رفته می بینند، بلکه دولت های جدید عراق پس از صدام را موجب بر هم ریختن نظم عربی منطقه و مواجهه آن با بحران مفهومی دانسته اند. این موضوع بیش از همه در عرصه اقتصادی خود را نشان داده و نشانه بارز آن نیز شرط عربستان سعودی برای بازسازی عراق است. هزینه بازسازی عراق بنا به گفته حیدر العبادی نخست وزیر سابق این کشور ۱۰۰ میلیارد دلار تخمین زده شده است. این در حالی است که دولت سعودی در پاسخ به درخواست عراق برای بازسازی این کشور عنوان کرد که باید از محل مصرف کمک های مالی و سرمایه گذاری در عراق مطلع باشد؛ مسئله ای که به معنای نقض حاکمیت ملی عراق است.

در طرف سوم عراق و کشور های عربی رقبای یکدیگر در بازار جهانی نفت را تشکیل می دهند. عراق به عنوان دومین کشور صادرکننده نفت در اوپک پس از عربستان سعودی، در کنار همکاری های مقطعی که با ریاض در راستای کاهش تولید و قیمت نفت خام انجام داده است، بر اساس پیش بینی ها می تواند در آینده جای عربستان سعودی را در بازار نفت بگیرد. منابع نفتی عربستان بیش از ۲۶۰ میلیارد بشکه برآورد شده است. ریاض با ظرفیت تولید بیش از ۱۰ میلیون بشکه در روز، بیش از نیمی از آن را به بازار های جهانی صادر می کند. این کشور همچنین نیمی از ظرفیت تولید مازاد جهان را در اختیار دارد که به ریاض این امکان را می دهد که با کاهش یا افزایش ظرفیت مازاد خود در بازار های جهانی به سمت تثبیت قیمت ها در جهت منافع خود گام بردارد. در عین حال برخی پژوهشگران مسائل نفت تأکید دارند که ورود عراق به بازار جهانی نفت و تحقق حجم عظیم سرمایه گذاری در صنایع نفتی این کشور، جایگاه عربستان را با خطر مواجه می کند. عراق با فرض غلبه بر چالش های داخلی نظیر تروریسم و استقرار ثبات در عرصه های اقتصادی و سیاسی- اجتماعی این کشور، می تواند با تولید بیش از ۱۲ میلیون بشکه در روز، جای عربستان سعودی در این عرصه را به خود اختصاص دهد. پیشی جستن عراق در صادرات نفت به هند از عربستان سعودی نیز در این راستا قابل ذکر است. به واقع عراق موفق شده با بهره گیری از بازگشت تحریم های امریکا علیه ایران پس از خروج واشنگتن از برجام و نیز کاهش صادرات نفت عربستان به دهلی، گوی سبقت را از هر دوی این کشور ها در صادرات نفت به هند برباید. عراقی ها همچنین از افزایش صادرات نفت عربستان و کاهش قیمت جهانی آن در نتیجه درخواست ترامپ رئیس جمهور امریکا که در واقع نوعی امتیازگیری از ریاض محسوب می شد، احساس رضایت ندارند چراکه این اقدام عربستان سعودی بیش از ۱۰ میلیارد دلار به عراق زیان وارد کرده است.

در طرف چهارم باید گفت: کشور های عربی خلیج فارس که دولت جدید عراق تمایل به گسترش روابط با آن ها دارد، از مهم ترین حامیان بی ثباتی و گسترش فعالیت های افراط گرایانه در این کشور بوده اند. دولتمردان عراقی نیز بار ها حمایت های عربستان سعودی از تروریسم و نیز عقاید فرقه گرایانه این دولت را مورد اشاره قرار داده اند. اصولاً باید توجه داشت که اغلب سیاست های دولت های عربی به تبعیت از عربستان سعودی شکل می گیرد؛ به همین دلیل از آنجا که ریاض همواره در صدد بی ثبات سازی عراق برای مقابله با آنچه نفوذ ایران در عراق و گسترش نفوذ ژئوپلیتیک تهران می داند، است کشور های عربی نیز بر مبنای رویکرد عربستان سعودی و نیز مقابله با گسترش روابط تهران- ریاض در همین مسیر گام برداشته اند. طبق گزارش های نهاد های تحقیقاتی در زمینه تروریسم و افراط گرایی، عربستان از مهم ترین کشور های حامی گروه های افراطی در عراق به شمار می رود. از جمله در گزارش سال های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۷ مؤسسه سوفان مستقر در امریکا، تروریست های حاضر در عراق و سوریه اتباع بیش از ۶۶ کشور از جمله کشور های عربی نظیر کویت و عربستان سعودی بوده اند. تنها عربستان سعودی به تنهایی با بیش از ۳ هزار نفر رده دوم بیشتر اتباع موجود در گروه های تروریستی را داشته است. علاوه بر عربستان اغلب کشور های دیگر عربی به انحای مختلف مادی و معنوی افراط گرایی و گروه های تروریستی فعال در عراق را مورد حمایت قرار داده اند. از جمله امارات متحده عربی در بحبوحه نبرد دولت و مرم عراق با گروه داعش، در آبان ۱۳۹۳ سازمان بدر عراق را در لیست گروه های تروریستی قرار داد که با واکنش قاطع مردم و مقامات عراقی روبه رو شد.

اما نکته مهم این است که عراق و کشور های عربی به این نکته واقف هستند که خاورمیانه پس از حل و فصل بحران های تروریسم و نیز استقرار ثبات در عراق و سوریه، به عرصه بازتعریف نقش های منطقه ای تبدیل می شود؛ به همین دلیل سعی می کنند با ایجاد نوعی سیالیت در سیاست های خود، به تلاش برای گسترش همکاری با دولت هایی بپردازند که تا پیش از این سعی در سرنگونی آن ها داشته اند. مثال بارز آن نیز تلاش کشور های عربی برای بازگشایی سفارت های خود در عراق از سال ۲۰۱۲ بدین سو و تلاش های اخیر این کشور ها برای بازگشت به سوریه به رغم خصومت های چندساله است. در طرف دیگر عراق نیز در تلاش برای افزایش نقش منطقه ای باید به این نکته توجه کند که با بازیگرانی مواجه است که نه تنها طی سال های ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۴ برای بی ثبات سازی این کشور تلاش کردند، بلکه ظهور داعش را نیز فرصتی مغتنم برای تغییر بافت ژئوپلیتیک و قومی این کشور یافتند.

نگاه کشور‌های عربی به عراق از پشت عینک دودی
:
امتیاز : 4.3 تعداد رای : 14

پربازدیدترین اخبار

گزارش ها

گزارشی از فرود هواپیمای ۷۰۷ در باند مرگ

گزارشی از فرود هواپیمای ۷۰۷ در باند مرگ

آموزش و پرورش: گزارشی مبنی بر سه نوبته بودن مدارس ابتدایی دریافت نشده

آموزش و پرورش: گزارشی مبنی بر سه نوبته بودن مدارس ابتدایی دریافت نشده

گزارش دیده بان حقوق بشر از نقض حقوق بشر و جنایات جنگی امارات

گزارش دیده بان حقوق بشر از نقض حقوق بشر و جنایات جنگی امارات

ویدیو / گزارش «وال استریت ژورنال» از مراحل آماده شدن ۲۴ نامزد دموکرات علیه ترامپ در ۲۰۲۰ / از «مزه دهان مردم» تا لحظه «من اسپارتاکوس هستم» +زیرنویس فارسی

ویدیو / گزارش «وال استریت ژورنال» از مراحل آماده شدن ۲۴ نامزد دموکرات علیه ترامپ در ۲۰۲۰ / از «مزه دهان مردم» تا لحظه «من اسپارتاکوس هستم» +زیرنویس فارسی

گزارش تصویری دیدار تیم‌های لبنان و کره شمالی

گزارش تصویری دیدار تیم‌های لبنان و کره شمالی

گزارش المانیتور از اعتراف دولت ترامپ به بی ثمری فشار بر ایران

گزارش المانیتور از اعتراف دولت ترامپ به بی ثمری فشار بر ایران

گزارش دولت آمریکا به شکست سیاست فشار به ایران اذعان کرده است

گزارش دولت آمریکا به شکست سیاست فشار به ایران اذعان کرده است