بازدید: 68

حقوق همسر از دیدگاه امام سجاد علیه السلام

منبع : ستاره کد خبر: 1529555
«رسالة الحقوق» عنوان حدیثی طولانی از امام سجاد (ع) است؛ این حدیث بیش از ۵۰ تکلیف و وظیفه مؤمن نسبت به دیگران را دربردارد؛ وظایف فرزند در برابر پدر، مادر، وظایف همسران نسبت به یکدیگر و ... حقوق همسر از دیدگاه امام سجاد را در این رساله می‌خوانیم.
حقوق همسر از دیدگاه امام سجاد علیه السلام
«رسالة الحقوق» عنوان حدیثی طولانی از امام سجاد (ع) است؛ این حدیث بیش از ۵۰ تکلیف و وظیفه مؤمن نسبت به دیگران را دربردارد؛ وظایف فرزند در برابر پدر، مادر، وظایف همسران نسبت به یکدیگر و ... حقوق همسر از دیدگاه امام سجاد را در این رساله می‌خوانیم.
حقوق همسر از نگاه امام سجاد علیه السلام

ستاره |
سرویس مذهبی - چقدر از حق و حقوق همسر در دین مبین اسلام آگاهی دارید و چقدر به این حقوق پایبندید؟ حقوق همسر از دیدگاه امام سجاد (ع) در قسمتی از «رسالة الحقوق» ایشان آمده است که حقوق زن و شوهر را نسبت به هم شرح می دهند. برای آشنایی و تعمق بیشتر درباره این موضوع با ما همراه باشید.

معنای حق در رسالة الحقوق
«حقوق» جمع «حق» است و مراد از حق، در ترکیب اضافی «رسالة الحقوق» تکالیف و وظایفی است که خداوند نسبت به دیگران ـ اعم از انسان ها و دیگر موجودات ـ بر عهده انسان نهاده است؛ حقوق در این ترکیب، منحصر به تکالیف واجب شرعی نیست و شامل احکام استحبابی و نیز وظایف عرفی و اجتماعی نیز می شود؛ همچنین، احکامی که در رساله حقوق مطرح شده، تنها شامل احکامی نیست که پایمال کردن آن ها گناه محسوب شود یا موجب مجازات دنیوی (حد و تعزیر شرعی) می گردد، بلکه رساله حقوق، در بردارنده احکام اخلاقی و رفتاری مؤمن،  اعم از واجب و مستحب است؛ [۱]
بنابراین منظور از حقوق در این رساله و در واقع حقوق همسر از دیدگاه امام سجاد (ع)، حقوق خشک و مصطلح امروزی در دنیا نیست، بلکه این حقوق در ذات خود، متضمن صفات اخلاقی و ملزم کردن نفس انسان به رعایت کردن آن ها است، و در موضوع بحث ما، هیچگاه نباید تصور کنیم محیط خانواده محیط استبدادی است؛ بلکه محیطی است که زن و مرد با وجود آشنایی و رعایت حقوق یکدیگر، ستون های بنیان خانواده را با کمک یکدیگر محکم می کنند؛ و هیچ گاه نباید گذشت و فرصت جبران را فراموش کنند.

متن حدیث حقوق همسر:
در قسمتی از رساله که به بخش های مهمی از حقوق زن و مرد اشاره شده، آمده است:
«وَ أَمَّا حَقُّ رَعِیَّتِکَ بِمِلْکِ النِّکَاحِ فَأَنْ تَعْلَمَ أَنَّ اللَّهَ جَعَلَهَا سَکَناً وَ مُسْتَرَاحاً وَ أُنْساً وَ وَاقِیَةً وَ کَذَلِکَ کُلُّ واحدٍ مِنْکُمَا یَجِبُ أَنْ یَحْمَدَ اللَّهَ عَلَى صَاحِبِهِ وَ یَعْلَمَ أَنَّ ذَلِکَ نِعْمَةٌ مِنْهُ عَلَیْهِ وَ وَجَبَ أَنْ یُحْسِنَ صُحْبَةَ نِعْمَةِ اللَّهِ وَ یُکْرِمَهَا وَ یَرْفقَ بِهَا وَ إِنْ کَانَ حَقُّکَ عَلَیْهَا أَغْلَظَ وَ طَاعَتُکَ بِها أَلْزَمَ فِیمَا أَحْبَبْتَ وَ کَرِهْتَ مَا لَمْ تَکُنْ مَعْصِیَةً فَإِنَّ لَهَا حَقَّ الرَّحْمَةِ وَ الْمُؤَانَسَةِ وَ مَوْضِعُ السُّکُونِ إِلَیْهَا قَضَاءُ اللَّذَّةِ الَّتِی لَا بُدَّ مِنْ قَضَائِهَا وَ ذَلِکَ عَظِیمٌ وَ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ.»
 
ترجمه و مضمون: و اما حق همسرت پس این است که بدانی: همانا خداوند او را مایه ی آرامش و راحتی و الفت و پرستارت قرار داده است. و همچنین هریک از شما دو نفر واجب است که خداوند را به خاطر شریکش سپاسگزاری کند و بداند که همانا این نعمتی از سوی او (خداوند) برایش است. و واجب و لازم است که در همنشینی و همراهی نعمت خداوند نیک رفتار کند و او را بزرگ و گرامی دارد و با او، مدارا و نرمی کند. هر چند حق تو (شوهر) بر گردن او (زن) بزرگ تر  و اطاعت تو بر او، در آنچه دوست داری و یا ناخوش داری، تا زمانی که نافرمانی و معصیت نباشد، لازم تر و ضروری تر است. ولی قطعاً برای او حق رحمت و انس گرفتن و مهرورزی است و حق دارد آرامشش در برآوردن لذتی که ناچار به برآوردنش است، فراهم گردد و آن بزرگ است؛ (هیچ توانایی و قدرتی جز از سوی خداوند نیست) [۲]
شرح حدیث:
حقوق همسر از دیدگاه امام سجاد و نگاه زیبای حضرت به این امر، تک بعدی و به گونه ای نیست که اهرم فشاری به دست هر یک از زن و مرد بدهد؛ ایشان یک نظر به فاعل و یک نظر به مخاطب دارند؛ حقوق آن ها را به گونه ای ذکر می کنند که نه مرد از قدرت خود بر ضد زن می تواند سوء استفاده کند و نه موجب سوء استفاده زن شود.

تکرار مفاهیم انس و آرامش در کلام امام سجاد علیه السلام، بیانگر نقش عاطفی زن در محیط خانواده و عواطف سرشار او است؛ به بیان دیگر اگر این آرامش، انس و محبت نباشد، بین زن و مرد جدایی خواهد افتاد؛ گاهی اوقات به جدایی واقعی، یعنی طلاق و گاهی اوقات به طلاق عاطفی می انجامد؛ امروزه نیز یکی از مشکلات جامعه ما، حاکم نبودن این اصل بر خانواده هاست؛ به همین دلیل شاهد خیانت به همسر چه از جانب مرد و چه زن هستیم.
نعمت بودن زن و شوهر برای هم
۱ - نعمت بودن زن و شوهر برای هم
«باید زن و مرد بدانند که هر یک برای دیگری نعمت است.»
شاید بتوانیم نعمت را چنین تعریف کنیم: «چیزی که انسان بدان محتاج است و شخص دیگری برای رفع نیاز و احتیاج وی، آن چیز را در اختیار او قرار می دهد.»
به طور طبیعی، بخشنده ی نعمت، حقّ دارد سوال کند که تو چگونه از این نعمت بهره بردی و منتفع شدی؟ بنابراین در ادامه سخن، امام سجاد علیه السلام می فرمایند:
«واجب است که زن و مرد بر نعمت وجود دیگری، خدا را سپاس گویند.»
پر واضح است که اگر انسان چیزی را نعمت بداند، سعی می کند که از آن به بهترین صورت حفاظت کند و موجبات نابودی و از دست دادن آن را فراهم نکند؛ زیرا آزردن زن یا مرد به وسیله دیگری، به معنای نابودی تدریجی او است. از آفات در اختیار داشتن یک نعمت این است که در استمرار بهره مندی از آن، از قدر و منزلت آن کاسته می شود؛ بنابراین باید گفت که تعبیر نعمت برای زن و مرد، جنبه عاطفی داشته و در زندگی مشترک، حاکمیت منطق و قانون نیز باید جایگاه ویژه خود را داشته باشد.
  ۲ - لزوم مسئولیت داشتن مرد
در اداره هر مجموعه ای، یک مدیرمسئول لازم است؛ به اقتضای فطرت و طبیعت آفرینش، اسلام این مسئولیت را در خانواده بر عهده مرد گذاشته، و زن را از به دوش کشیدن بار سنگین مسئولیت معاف کرده است؛ لازمه ی مسئول بودن، داشتن اختیار و قدرت است؛ یعنی از آن جا که در مقام ایفای مسئولیت خود باید پاسخگو باشد، بالطبع باید اختیاراتی داشته باشد؛ نمی شود انسان را مسئول قرار بدهند و از او کاری را مطالبه کنند، اما اختیارات او به اندازه مسئولیت وی نباشد؛
در ادامه درباره حقوق همسر از دیدگاه امام سجاد آمده است:
«هر چند حق تو (شوهر) بر گردن او (زن) بزرگ تر و اطاعت تو بر او در آنچه دوست می داری و ناخوش داری – تا زمانی که نافرمانی و معصیت نباشد – لازم تر و ضروری تر است.»

از آنجایی که مرد مسئول است و روزی باید پاسخگو باشد، زن موظف است نسبت به فرمان او تمکین کند؛ به شرط آن که مرد و مدیر خانواده پا را از قواعد و محدوده ی معین، فراتر نگذارد؛ و در گام اول، همانند همه کسانی که از نظر اجتماعی مسوولیتی می پذیرند، برای انجام درست و صحیح آن، به اصلاح دیدگاه خود، نسبت به حوزه مسئولیتش اهتمام ورزد و بداند که زن و همسر با سایر مجموعه هایی که بر آن ها ریاست دارد، متفاوت است؛

مثلا اگر در اداره ای برای حل مشکلات و اداره آن مجموعه، گاه باید به خشونت متوسل شود، در خانواده به ویژه درباره همسر نباید از این شیوه استفاده کند؛ مرد باید بداند که خداوند متعال، همسر را برای آرامش، رفاه و انس قرار داده است، نه برای تشنّج و اضطراب؛ همان طور که در فرمایش امام سجاد علیه السلام در آغاز سخن آمده بود که: «خداوند متعال، زن را برای آرامش، مؤانست و نگهداری مرد آفریده است»
محیط کار و تلاش خارجی برای مسائل اقتصادی، کسب درآمد، تحصیل و تدریس علم و هر کار دیگری که باشد، تحت شرایط خاص خود اداره می شود، اما مدیریت خانه با سایر مجموعه ها متفاوت است؛ مدیر خانواده باید بداند که خانه، محیط سکوت، آرامش، انس، محبت، صفا و صمیمیت است؛ و آن که موجبات موانست، رفاه و آرامش را فراهم می آورد، همسر است؛ [۳]
 
۳ - حق تأمین نیاز جنسی
از نمونه های دیگر حقوق همسر از دیدگاه امام سجاد که باید رعایت شود حق تأمین لذت جنسی است که یکی از مهمترین زمینه های شکل گیری آرامش و محبت بین زن و مرد است؛ در صورتی که عمل زناشویی به درستی صورت گیرد و نیاز های زن و مرد در درون خانواده برطرف شود، مانع از آسیب های فردی و اجتماعی می گردد؛ البته این حق، از حقوق متقابل زن و مرد است، اما مرد نقش ویژه ای در استحکام و جهت دهی این روابط دارد؛ اسلام نیز در این زمینه توصیه های فراوانی دارد که آداب و احکام آن در کتب روایی شرح داده شده است.
نمونه ی قرآنی:
«و مِن آیاتِه أَن خَلَقَ لَکُم مِن أنفُسِکُم أَزواجاً لِتَسکُنوا الی ها و جَعَلَ بینکُم مَوَدَّةً و رحمةً إنَّ فی ذلکَ لَآیاتٌ لقومٍ یَتَفَکَّرُونَ» [۴]
ترجمه: «از نشانه های خداوند این است که همسرانی از جنس خودتان برای شما آفرید تا در کنار آنان آرامش یابید، و میان شما مودت و رحمت قرار داد؛ در این (نعمت الهی) برای گروهی که می اندیشند، نشانه های قطعی است»
تفسیر آیه: مفهوم آیه قابل دقت است؛ زن برای سکون، قرار و آرامش است؛ یعنی به طور طبیعی، قبل از آرامش و سکون، بی قراری و تحرک است؛ بی قراری و تحرک، معمولا برای تحصیل کمال است؛ یعنی موجود ناقص تلاش می کند که خود را به تکامل برساند؛ وقتی کامل شد، آرام می گیرد؛ مرد بدون زن و زن بدون مرد ناقص است و هنگامی که ازدواج صورت گرفت، کمال محقق می شود و در نتیجه، آرامش برقرار می شود و تداوم این آرامش، مستلزم وجود ابزار و قوای دیگری است که در آیه شریفه فوق بدان اشاره شده است؛ یعنی اگر می خواهید این سکون، رفاه و آرامش تا پایان زندگی تداوم داشته باشد، باید از ابزاری به نام الفت، مودت و رحمت استفاده کنید.

به تعبیر بعضی از مفسرین، در این جا مودت عبارت است از اظهار علاقه ظاهری، و رحمت، عبارت است از ودّ و مهربانی درون قلب؛ خداوند متعال این دو خلق و خو را به انسان داد: یکی در باطن انسان؛ که در دل به همسر خود، احساس مهربانی و رحمت کند و دیگر این که این محبت و رأفت درونی را با زبان و رفتار به او ابراز دارد؛ [۵]
 
همسر مایه ی آرامش جسم و روان

نتیجه گیری:
حقوق همسر از دیدگاه امام سجاد تاکید بر جنبه آرامش جسم و روان متقابل همسران است. یاد خداوند مایه آرامش دل و روح [۶]، و همسر مایه ی آرامش جسم و روان است؛ هدف از ازدواج، تنها ارضای غریزه جنسی نیست، بلکه رسیدن به یک آرامش جسمی و روانی است؛ محبت، هدیه ای الهی است که با مال و مقام و زیبایی به دست نمی آید؛ در واقع مودت و رحمت، هدیه ی خدا به عروس و داماد است و تنها اهل فکر هستند که به نقش سازنده ازدواج می توانند پی ببرند. [۷]بیشتر بخوانید: ازدواج نمی کنم چون می ترسم انتخابم نادرست باشد
منابع:
۱ - ویکی شیعه
۲ - ترجمه تحف العقول، ص. ۴۵۸، انتشارات حبل المتین
۳ - سیری در رساله ی حقوق امام سجاد علیه السلام (آیت الله میرسید محمد یثربی)، جلد دوم، شماره ۲۰، حق همسر (با تصرف)
۴ - قرآن کریم، سوره روم، آیه ۲۱،
۵ - سیری در رساله ی حقوق امام سجاد علیه السلام (آیت الله میرسید محمد یثربی)، جلد دوم، شماره ۲۰، حق همسر (با تصرف)
۶-  قرآن کریم، سوره رعد، آیه ۲۸،
۷ - تفسیر نور، جلد هفتم، ص. ۱۸۹

حقوق همسر از دیدگاه امام سجاد علیه السلام
:
امتیاز : 0.0 تعداد رای : 0

پربازدیدترین اخبار

همراهان

گزارش ها

همان بهتر که پارسال از برجام خارج می شدیم/ دولتی ها گزارشی از صرفه جویی دستگاه های دولتی ارائه کنند

همان بهتر که پارسال از برجام خارج می شدیم/ دولتی ها گزارشی از صرفه جویی دستگاه های دولتی ارائه کنند

سود ۸۵۹ ریالی «کاوه» در سال ۹۷/ افت ۸ درصدی سود در گزارش حسابرسی شده

سود ۸۵۹ ریالی «کاوه» در سال ۹۷/ افت ۸ درصدی سود در گزارش حسابرسی شده

گزارش شکایت مردم از خودروسازان تا هفته آینده به مجلس ارسال می‌شود

گزارش شکایت مردم از خودروسازان تا هفته آینده به مجلس ارسال می‌شود

گزارشی از وضعیت بهداشتی یکی از خوابگاههای دانشگاه شریف: تعداد زیادی از اتاق‌ها ساس دارد/ مدیر خوابگاهها ساس‌ها را خود ‏دانشجویان منتقل می‌کنند!‏

گزارشی از وضعیت بهداشتی یکی از خوابگاههای دانشگاه شریف: تعداد زیادی از اتاق‌ها ساس دارد/ مدیر خوابگاهها ساس‌ها را خود ‏دانشجویان منتقل می‌کنند!‏

گزارشی از وضعیت بهداشتی یکی از خوابگاههای دانشگاه شریف: تعداد زیادی از اتاق‌ها ساس دارد/ مدیر خوابگاهها ساس‌ها را خود ‏دانشجویان منتقل می‌کنند!‏

گزارشی از وضعیت بهداشتی یکی از خوابگاههای دانشگاه شریف: تعداد زیادی از اتاق‌ها ساس دارد/ مدیر خوابگاهها ساس‌ها را خود ‏دانشجویان منتقل می‌کنند!‏

مرکز نگهداری زندانیان در فلوریدا/ گزارش‎هایی که درباره کتک زدن، شکنجه و تجاوز به زندانیان افشا شد

مرکز نگهداری زندانیان در فلوریدا/ گزارش‎هایی که درباره کتک زدن، شکنجه و تجاوز به زندانیان افشا شد

گزارش موسسه آمریکایی

گزارش موسسه آمریکایی "پیو": اسراییل یکی از محدودترین کشورها نسبت به آزادی مذهبی است