بازدید: 59

اعلمیت و مقبولیت دو شرط کسب قدرت در مکتب انبیا/ اعمال قدرت، وظیفه حاکم الهی است

منبع : فارس نیوز کد خبر: 1085621
در مکتب انبیاء آن چیزی که شرط به قدرت رسیدن است دو شرط اعلمیت و مقبولیت است. البته باید دانست که در مکتب انبیاء این‌ قدرت با برهان و اقناع مردم ایجاد می‌شود و یا این روش مردم وادار به اطاعت می‌شوند.

به گزارش خبرنگار آئین و اندیشه خبرگزاری فارس،با هجوم امواج شبهات و اشکالات مکاتب التقاطی و غیروحیانی پس از انقلاب اسلامی و مضاعف شدن این هجمه ها در سالهای اخیر شایسته است نخبگان حوزه و دانشگاه بررسی ادله عقلی و نقلی بحث پراهمیت حکومت اسلامی و ولایت فقیه را با نگاهی نو و متناسب با فضای جدید جامعه ی جهان اسلام و جامعه ی جهانی مورد بررسی و کنکاش قرار بدهند. در همین راستا سلسله دروس استاد آیت الله محسن اراکی که هر دو مکتب نجف و قم را درک کرده اند، می تواند ارائه دهنده ی بینشی نو و دقیق در این باب باشد.

 

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ وَ الصَّلَاةُ عَلی سَیِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ عَلَی أَهْلِ بَیْتِهِ الطَّیِّبِینَ الطّاهِرِینَ

روایت نهج البلاغه حول شرایط ولایت امر

روایت پنجمی که دلالت بر ولایت امر دارد روایتی است که مرحوم شریف رضی رحمة الله علیه از امیرالمؤمنین (علیه السلام) در نهج البلاغه در خطبۀ 173 روایت کرده است. در ضمن این خطبه این بخش آمده است: «... أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَحَقَ‏ النَّاسِ‏ بِهَذَا الْأَمْرِ أَقْوَاهُمْ عَلَیْهِ وَ أَعْلَمُهُم‏ بِأَمْرِ اللَّهِ فِیهِ فَإِنْ شَغَبَ شَاغِبٌ اسْتُعْتِب‏ فَإِنْ أَبَى قُوتِلَ وَ لَعَمْرِی لَئِنْ کَانَتِ الْإِمَامَةُ لَا تَنْعَقِدُ حَتَّى یَحْضُرَهَا عَامَّةُ النَّاسِ [مَا] فَمَا إِلَى ذَلِکَ سَبِیلٌ وَ لَکِنْ أَهْلُهَا یَحْکُمُونَ عَلَى مَنْ غَابَ عَنْهَا ثُمَّ لَیْسَ لِلشَّاهِدِ أَنْ یَرْجِعَ وَ لَا لِلْغَائِبِ أَنْ یَخْتَارَ أَلَا وَ إِنِّی أُقَاتِلُ رَجُلَیْنِ رَجُلًا ادَّعَى مَا لَیْسَ لَهُ وَ آخَرَ مَنَعَ الَّذِی عَلَیْهِ أُوصِیکُمْ عِبَادَ اللَّهِ بِتَقْوَى اللَّهِ فَإِنَّهَا خَیْرُ مَا تَوَاصَى الْعِبَادُ بِهِ وَ خَیْرُ عَوَاقِبِ الْأُمُورِ عِنْدَ اللَّهِ وَ قَدْ فُتِحَ بَابُ الْحَرْبِ بَیْنَکُمْ وَ بَیْنَ أَهْلِ الْقِبْلَةِ وَ لَا یَحْمِلُ هَذَا الْعَلَمَ إِلَّا أَهْلُ الْبَصَرِ وَ الصَّبْرِ وَ الْعِلْمِ [بِمَوَاقِعِ‏]...»

ای مردم؛ محقق ترینِ کسان به این امر -که معلوم است مراد ولایت امر و امر فرمانروایی جامعه اسلامی است- کسی است که تواناتر بر این کار باشد و از دیگران در علم به این مسئولیت اعلم باشد. اگر شورشگری بخواهد نظم را بر هم بزند ابتدا او را به توبه کردن و بازگشت از این کار و عذر خواستن دعوت می کنم اما اگر اصرار بر این دارد که نظم جامعه را بر هم زند با او جنگ خواهم کرد. اگر بنا بود که امامت منعقد نشود مگر با حضور همۀ مردم و همۀ مردم از دم بخواهند این امامت را محقق کنند هیچ گاه این امامت منعقد نمی شد. اما حق امامت بر آن کسانی که در هنگام انعقاد امامت غائب هستند حاکم است، آن شاهدی که شاهد بوده و اقرار و قبول کرده است دیگر حق ندارد که برگردد و آن کسی هم که در آن روز نبود دیگر حق انتخاب و اختیار ندارد... این پرچم ولایت امر را تنها کسانی می توانند به دوش بگیرند که اهل بصیرت و استقامت و اهل علم به مواضع و جایگاه حق در این انجام این مسئولیت بزرگ باشند.

این خطبه به لحاظ شهرت قویه ای که دارد نیازی به بحث سندی ندارد. بیان کرده ایم که بسیاری از خُطَب نهج البلاغه به دلیل اینکه در ملاء عام بیان شده است نوشته شده اند. همچنین همیشه ازلحاظ محتوا و لفظ خطبه های حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) حفظ می شد به دلیل اینکه ازنظر بلاغت برتر و ازلحاظ مضمون بسیار نادر بوده اند، لذا حفظ خطبه های ایشان حفظ شده و دهن به دهن می گشته است. بنابراین ظاهراً خُطَب معروفۀ حضرت از این باب است. این خطبه هم از آن خطب معروفۀ حضرت است و لذا شهرت دارد و به کسی دیگر هم منتسب نیست. لذا صدور این خطبه از حضرت احراز می شود.

نحوه دلالت خطبه

اما بحث دربارۀ این خطبه و دلالت آن در سه مقطع است؛ -البته منظور سه مقطع از این بخشی از خطبه است که مد نظر ما است و در این قسمت همۀ خطبه بحث نمی شود.- مقطع اول این بخش است که می فرماید: «إِنَّ أَحَقَّ النَّاسِ بِهَذَا الْأَمْرِ أَقْوَاهُمْ عَلَیْهِ وَ أَعْلَمُهُم‏ بِأَمْرِ اللَّهِ فِیه‏» کلمۀ احق الناس دلالت بر این دارد که این بخش از خطبه دربارۀ بیان میزان مشروعیت ولایت امر است؛ زیرا کلمۀ احق و حقانیت به معنای مشروعیت است. پس این بخش از روایت و خطبه در رابطه با شرایط مشروعیت فرمانروایی فرمانروا است. از اصطلاح "بهذه الامر" معلوم است که مراد امر فرمانروایی است. حضرت در اینجا دو شرط را بیان می کند: «أَقْوَاهُمْ عَلَیْهِ وَ أَعْلَمُهُم‏ بِأَمْرِ اللَّهِ فِیه‏» مراد از اقواهم تواناترین است که قاعدتاً مراد از این تواناترین همان کفایت است؛ یعنی قدرت بر مدیریت و کفایت داشته باشد و کسی کفایت او بیشتر است و بهتر می تواند مدیریت کند احق به ولایت امر است. شرط دوم هم «أَعْلَمُهُم‏ بِأَمْرِ اللَّهِ فِیه‏» است که به معنای اعلم به دستور خدا است و آن کسی که اعلم به دستور خداست همان افقه به دستور خداست. بنابراین مراد از علم به امرالله همان فقه است؛ به دلیل اینکه مراد ما از فقه، علمِ به احکام و اوامر و نواهی الهی است. بنابراین این مقطع «أَعْلَمُهُم‏ بِأَمْرِ اللَّهِ فِیه‏» قطعاً دلالت بر شرط اعلمیت و افقهیت دارد که به دلالت التزامی و به طریق اولی و با مفهوم موافقت دلالت بر شرطیت اصل فقاهت می کند. پس این مقطع به طور خیلی واضح و صریح و روشن دلالت بر شرط فقاهت بلکه افقهیت بر امر ولایت دارد.

مقطع دوم این مقطع است که حضرت می فرماید: «لَعَمْرِی لَئِنْ کَانَتِ الْإِمَامَةُ لَا تَنْعَقِدُ حَتَّى یَحْضُرَهَا عَامَّةُ النَّاسِ [مَا] فَمَا إِلَى ذَلِکَ سَبِیلٌ وَ لَکِنْ أَهْلُهَا یَحْکُمُونَ عَلَى مَنْ غَابَ عَنْهَا ثُمَّ لَیْسَ لِلشَّاهِدِ أَنْ یَرْجِعَ وَ لَا لِلْغَائِبِ أَنْ یَخْتَارَ». در اینجا باید دو واژه را خوب توضیح داد؛ یکی واژه تنعقد و دیگری واژه احق الناس است. انعقاد امامت به معنای شکل گیری و تحقق عملی آن است. اما عبارت احق الناس به بخش دیگری از مسئلۀ  امامت و ولایت اشاره می کند.

ارکان حاکمیت

ما در گذشته هم مفصل عرض کردیم که فرمانروایی دو رکن دارد؛ یک رکن آن رکنی است که مربوط به مشروعیت فرمانروایی است که اگر این حکم محقق نشود فرمانروا طاغوت است، رکن دیگر هم مربوط به تحقق عملی و میدانی و اجرای این فرمانروایی الهی است. حال اگر یک فرمانروایِ بر حق مانند پیامبر یا یکی از ائمه هدی علیهم السلام حاضر است که نص و تأیید الهی دلالت بر احق بودن او نسبت به فرمانروایی الهی می کند تا مردم از او تبعیت نکنند و از او فرمان نبرند و تا یک قدرت میدانی برای او پیش نیاید، او نمی تواند امامت خود را اجرا کند. پس باید قدرت داشته باشد که این قدرت بستگی به اطاعت و یاوری دارد.

این همان چیزی است که ما در بحث های متعدد خود بیان کرده ایم که در قرآن کریم از آن به میثاق اطاعت و میثاق نصرت یاد شده است. این اطاعت و نصرت در همۀ مکتب های سیاسی شرط است؛ هرگاه یک قدرت سیاسی بخواهد شکل بگیرد -حال چه به حق باشد و چه به ناحق باشد- باید این دو عنصر همراه او باشد؛ یک قدرتی باید این فرمانروایی را عملی کند که این قدرت یعنی اینکه جمعی مطیع از این کسی باشند که می خواهد فرمانروا شده و فرمانش پذیرفته شود. دیگری هم اینکه او را یاری کنند که ما از این به میثاق اطاعت و میثاق نصرت تعبیر می کنیم؛  بنا بر آنچه در قرآن کریم آمده است که در میثاق اطاعت فرمود: «وَ اذْکُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ وَ میثاقَهُ الَّذی واثَقَکُمْ بِهِ إِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنا وَ أَطَعْنا وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ عَلیمٌ بِذاتِ الصُّدُور» یا آیۀ: «إِنَّ اللَّهَ اشْتَرى‏ مِنَ الْمُؤْمِنینَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ یُقاتِلُونَ فی‏ سَبیلِ اللَّهِ فَیَقْتُلُونَ وَ یُقْتَلُونَ وَعْداً عَلَیْهِ حَقًّا فِی التَّوْراةِ وَ الْإِنْجیلِ وَ الْقُرْآنِ وَ مَنْ أَوْفى‏ بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَیْعِکُمُ الَّذی بایَعْتُمْ بِهِ وَ ذلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظیم‏» و آیۀ: «مِنَ الْمُؤْمِنینَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى‏ نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ یَنْتَظِرُ وَ ما بَدَّلُوا تَبْدیلا» که هر دو اشاره به این پیمان نصرت دارند. اگر این دو پیمان عملی شوند آن حاکم قدرت پیدا می کند و حکومت او عینی و عملی می شود و لذا بیان کرده ایم که رأی مردم در این رکن از فرمانروایی نقش دارد. زیرا رأی مردم آنچه را ایجاد می کند قدرت حاکم است نه مشروعیت او. لذا اگر حاکم نامشروع باشد اما مردم از او پشتیبانی کنند تبدیل به یک حاکم مقتدری می شود. یاوری و فرمانبری مردم ملاک قدرت پیدا کردن یک حاکم است نه ملاک مشروع بودن حاکمیت او.

در این خطبه هم حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) همین را می فرماید: اول ملاک مشروعیت را فرمود که «إِنَّ أَحَقَّ النَّاسِ بِهَذَا الْأَمْرِ أَقْوَاهُمْ عَلَیْهِ وَ أَعْلَمُهُم‏ بِأَمْرِ اللَّهِ فِیه‏» که بحث احق است و دوم هم می فرماید: «لَعَمْرِی لَئِنْ کَانَتِ الْإِمَامَةُ لَا تَنْعَقِدُ حَتَّى یَحْضُرَهَا عَامَّةُ النَّاسِ» این انعقاد یعنی تحقق عملی امامت در خارج. حضرت می فرماید این تحقق عملی و این قدرتی که باید امامت را به تحقق برساند لازم نیست به این صورت باشد که قدرت همۀ مردم در همهۀ جامعۀ جمع شود تا این حاکم قدرت پیدا کند؛ بلکه اگر آن هایی که در مرکز قدرت و فرمانروایی هستند قدرت را به حاکمی دادند او قدرت پیدا کرده و مدیریت می کند. پس این بخش دوم مربوط به تحقق امامت و خلافت است.

قدرت بخشی مردم به حاکمیت

[این امر مسلم است؛] کسی که اطاعت نمی شود فرمان او دیگر فرمان نیست؛ یعنی قدرت او ضعیف است. البته ممکن است که فرمانروایی کاملاً مقتدری هم باشد اما اگر مردم او را تنها بگذارند دیگر آن قدرتی را که نیاز دارد به دست نخواهد آورد. این بحث عملی است و نه به این معنا که مشروعیت به حکومت او می دهد بلکه به این معناست که عملاً قدرت می دهد. لذا مسئلۀ رأی مردم ولو یک اقلیت هم باشند -البته یک اقلیت متمرکز و منسجم و سازمان دهی شده- می تواند قدرت را به دست حاکمی بدهد.

ملاک احقیت و شرعیت هم بیان شد که باید «إِنَّ أَحَقَّ النَّاسِ بِهَذَا الْأَمْرِ أَقْوَاهُمْ عَلَیْهِ وَ أَعْلَمُهُم‏ بِأَمْرِ اللَّهِ فِیه‏» باشد و این عبارت «لَئِنْ کَانَتِ الْإِمَامَةُ لَا تَنْعَقِدُ حَتَّى یَحْضُرَهَا عَامَّةُ النَّاس‏» ملاک قدرت است. حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) اشاره می کند که آن هایی که قبل از من قدرت را به دست گرفته اند به چه عنوانی این کار را انجام داده اند؟ قدرت آن ها که مشروعیت نداشته است اما مردم دور آن ها جمع شدند و به آن ها قدرت دادند. حال ما هم به همان طریق قدرت را در دست گرفتیم پس چرا قدرت گرفتن آن ها را قبول دارید اما قدرت گرفتن من را قبول نمی کنید؟!

[باید توجه داشت که] از نظر عملی اینکه همۀ مردم همراه با حاکم باشند شرط نیست اما ازنظر فلسفۀ اجتماعی و در همۀ حکومت ها هم به همین شکل بوده است؛ حاکمی که به قدرت می رسید به همین شکل بوده است و مردم همیشه آن ها را به قدرت نرسانده اند. برای مثال ارتش کودتا می کند و او را به قدرت می رساند یا حزبی درست می کنند و آن حزب او را به قدرت می رساند. مثلاً لین و یا انقلاب فرانسه را مردم انتخاب نکردند بلکه یک حزب مقتدر قدرت را به دست گرفت.

پس قدرت با تجمع یک عده از مردم حول یک پرچم و حول یک محور و تصمیم آن ها به اینکه از او حمایت و اطاعت کنند حاکمیت یک حاکم را محقق می کند.

حیله غرب در مساله ی مردم سالاری

این مسئله از بدیهیات است منتها به دلیل اینکه ذهن برخی با ادبیات سیاسی و علم الاجتماعی غربی ها شکل گرفته است گاهی پذیرش این مطلب دشوار است. آن ها هم همین را می گویند منتها در ادبیات علوم انسانی غربی همیشه فریب وجود دارد. -این مطلب را بنده به صورت علمی مطرح می کنم نه به منظور تبلیغات- یعنی همیشه سعی می کنند آنچه را که حق نیست با یک عبارات و واژه هایی به طرف بقبولانند اما اگر انسان به خوبی دقت کند، می بینند که پشت آن واژه چیزی وجود ندارد. مثلاً می گویند دموکراسی اما در کجای این کشورها همیشه اول مردم نوع حکومت را قبول کرده اند؟ بلکه همیشه یا یک حزب سیاسی یا یک ارتش سیاسی بوده است.

اما حرف ما این است که بیان می کنیم در مکتب انبیاء (علیهم السلام) آن چیزی که شرط به قدرت رسیدن است این دو شرط است؛ اعلمیت و مقبولیت. البته باید دانست که در مکتب انبیاء (علیهم السلام) این قدرت با برهان و اقناع مردم ایجاد می شود و یا این روش مردم وادار به اطاعت می شوند. وقتی که مردم اطاعت کردند قدرت ایجاد می شود و وقتی قدرت برای حاکم ایجاد شد باید به تکلیف خود عمل کند حتی اگر این قدرت مردم یک شهر بود. مثلاً اگر مردم کوفه از سیدالشهدا (علیه السلام) حمایت می کردند حضرت قدرت را در دست گرفته و به آن عمل می کرد و شهرهای دیگر را نیز با همان قدرت می گرفت. این قدرت حق است که می تواند آن را در جاهای دیگر هم اعمال کند.

این با دیکتاتوری تفاوت دارد؛ زیرا دیکتاتوری یعنی کسی ناحق است اما می خواهد حرف ناحق خود را بر دیگری تحمیل کند. اما اگر حرف حق باشد دیگر نام آن دیکتاتوری نیست. البته معیار حقانیت نصب خداست زیرا معیاری است که خطاپذیر نیست. فرق ما با حکومت های دموکراسی این است که ما بیان می کنیم که معیار حق باید خطاناپذیر باشد که آن خداوند متعال است [اما آن ها حرف دیگری را می زنند].

اعمال قدرت، وظیفه حاکم الهی

پس فرق ما با آن ها در معیار حقانیت است والا در این مطلب که اگر چیزی حق بود باید در گام اول با شخص مخالف با برهان صحبت کرد تا حق را بپذیرد که در آن حرفی نیست اما اگر با برهان نپذیرفت باید در برابر او از زور استفاده کرد. این زور و قدرت، قدرت حق است. در این صورت اگر این زور را لحاظ نکنید خلاف کرده و حق را نصرت نکرده اید که این تخلف اجتماعی می شود. اگر یک حاکمی که حاکم بر حق است و قدرت هم دارد و می تواند قدرت خود را در راه احیای حق پیاده کند این کار را نکند متخلف از وظیفۀ خود است.

در گذشته بیان کردیم که نبی و امام برای شکل گیری قدرت با تحمیل رفتار نمی کند بلکه با برهان و بیان این کار را انجام می دهد. اما اگر قدرت او شکل گرفت، در این صورت می تواند قدرت خود را اعمال کند. البته برای پذیرش دیگران اول برهان می آورد و در جهاد ابتدایی هم به همین شکل است؛ در جهاد ابتدایی شرط اول دعوت است و امام حق ندارد بدون دعوت جهاد کند. طبق نظر اسلامی جهاد ابتدایی کاملاً منطقی و عقلانی است به دلیل اینکه یک قدرتی شکل گرفته است که حق هم است اما در مقابل یک قدرت دیگری وجود دارد که قدرت ناحق است و ظلم می کند، حال این قدرت حق باید آن را از بین ببرد؛ «وَ ما لَکُمْ لا تُقاتِلُونَ فی‏ سَبیلِ اللَّهِ وَ الْمُسْتَضْعَفینَ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ الَّذینَ یَقُولُونَ رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْ هذِهِ الْقَرْیَةِ الظَّالِمِ أَهْلُها وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ وَلِیًّا وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ نَصیرا» آیه بیان می کند که یک عده در جای دیگر مستضعف هستند حال باید بروی و از قدرت خود استفاده کنی و آن ها را نجات دهی. بنابراین انبیا در اصل شکل گیری قدرت بازور و کشتار قدرت را به دست نگرفته اند اما اگر قدرت شکل گرفت و یک قدرت اجتماعی و سیاسی در اختیار حاکم شرع و مشروع و بر حق قرار گرفت باید از آن قدرت در جای خود که نیاز می شود استفاده کند.

وصلی الله علی محمد و آل محمد

انتهای پیام/


اعلمیت و مقبولیت دو شرط کسب قدرت در مکتب انبیا/ اعمال قدرت، وظیفه حاکم الهی است
:
امتیاز : 4.2 تعداد رای : 13

پربازدیدترین اخبار

همراهان

گزارش ها

گزارشی از گیشه سینمای ایران در سه ماهه نخست سال ۹۸

گزارشی از گیشه سینمای ایران در سه ماهه نخست سال ۹۸

گزارش دریافت وجه از اولیا هنگام تحویل کارنامه به تعداد انگشتان دست هم نمی‌رسد

گزارش دریافت وجه از اولیا هنگام تحویل کارنامه به تعداد انگشتان دست هم نمی‌رسد

گزارش سرمایه‌گذاری پنتاگون در پروژه‌های مشکوک آلمان

گزارش سرمایه‌گذاری پنتاگون در پروژه‌های مشکوک آلمان

گزارش اقدامات سازمان جوانان هلال احمر در جریان سیل اعلام شد

گزارش اقدامات سازمان جوانان هلال احمر در جریان سیل اعلام شد

ارائه گزارش تفریغ بودجه سال ۹۶ شهرداری تهران

ارائه گزارش تفریغ بودجه سال ۹۶ شهرداری تهران

جلسه علنی مجلس آغاز شد/ ادامه رسیدگی به گزارش حادثه واژگونی دانشگاه آزاد

جلسه علنی مجلس آغاز شد/ ادامه رسیدگی به گزارش حادثه واژگونی دانشگاه آزاد

گزارش طرح اعاده اموال نامشروع دیر به دست نمایندگان رسید

گزارش طرح اعاده اموال نامشروع دیر به دست نمایندگان رسید