آسیاتل

بازدید: 26

کیمیای سعادت؛ سواد رسانه‌ای در عصر رسانه‌های اجتماعی

منبع : عصر ایران کد خبر: 907612
برخورد انتقادی با رسانه‌ها در تعریف کمیسیون اتحادیه اروپا (٢٠٠٧) بیشتر برجسته شده است. کمیسیون اتحادیه اروپا، سواد رسانه‌ای را توانایی دسترسی به رسانه‌ها، درک و ارزیابی انتقادی ابعاد متفاوت رسانه‌ها و محتوای آنها و تولید ارتباطات در بسترهای متنوع می‌داند.

مشرق - حسین کرمانی: داغ شدن بحث اخبار جعلی، بیش از پیش اهمیت مفهوم سواد رسانه ای را نشان می دهد. درواقع، سواد رسانه ای ناظر به توانایی های شهروندان برای مقاومت در برابر فریب کاری رسانه هاست. اغلب محققان، این مفهوم را عاملی برای تقویت دموکراسی مشارکتی و مهارت های شهروندی دانسته اند. مفهوم سواد رسانه ای، در سال های اخیر در کشور ما نیز اهمیت بیشتری، خصوصا با قرارگرفتن آن در برنامه درسی مدارس یافته است، اما فهم چیستی سواد رسانه ای و راهکارهای درپیش گرفته شده برای تقویت آن در ایران با کژفهمی ها و مشکلاتی روبه روست. من در این نوشته تلاش می کنم اصول اساسی این مفهوم را معرفی کنم تا در یادداشت بعدی به آسیب شناسی عملیاتی شدن مفهوم سواد رسانه ای در کشور بپردازم.

تعاریف متعدد و مختلفی از سواد رسانه ای وجود دارد که از جنبه های مختلف به معرفی این مفهوم پرداخته اند؛ به عنوان مثال، آفدرهید (١٩٩٢) سواد رسانه ای را به عنوان یک جنبش برای کمک به فهمیدن، تولید و مذاکره بر سر معنا در فرهنگ تولیدشده به وسیله تصاویر، کلمات و صداها تعریف می کند. به اعتقاد او، فرد با سواد رسانه ای، می تواند پیام های رسانه های چاپی و الکترونیکی را رمزگشایی، ارزیابی، تحلیل و تولید کند. آفدرهید بر برخورد انتقادی با رسانه ها به عنوان یکی از اجزای اصلی سواد رسانه ای تأکید می کند؛ مسئله ای که در تعاریف بعدی نیز مورد توجه بوده است.

او پنج ویژگی رسانه ها را به شرح زیر برمی شمرد:

- رسانه ها ساخته شده و سازنده واقعیت هستند.
- رسانه ها، الزامات تجاری دارند.
- رسانه ها الزامات سیاسی و ایدئولوژیک دارند.
- شکل و محتوا در هر رسانه ای به هم مرتبط هستند و هر یک قراردادها و کدهای زیبایی شناختی خاص خود را دارند.
- دریافت کنندگان بر سر معنای تولیدشده از سوی رسانه ها مذاکره می کنند (همان).

برخورد انتقادی با رسانه ها در تعریف کمیسیون اتحادیه اروپا (٢٠٠٧) بیشتر برجسته شده است. کمیسیون اتحادیه اروپا، سواد رسانه ای را توانایی دسترسی به رسانه ها، درک و ارزیابی انتقادی ابعاد متفاوت رسانه ها و محتوای آنها و تولید ارتباطات در بسترهای متنوع می داند.

(European Commision, ٢٠٠٧; Silver, ٢٠٠٩). یکی از افراد صاحب نظر در حوزه سواد رسانه ای، جیمز پاتر است. او در مدل شناختی سواد رسانه ای (W.J.Potter,٢٠٠٤) بر «فرآوری آگاهانه اطلاعات» و «آمادگی برای قرارگرفتن در معرض رسانه ها» با تمرکز بر ساختارهای دانش پنج گانه که شامل اثرات، محتوا و صنایع رسانه ای و همچنین انگیزه های شخصی و احساس کنترل می شود، تأکید می کند (همان). مرکز سواد رسانه ای (Center for Media Literacy, ٢٠٠٣) نیز چهار سطح برای این مفهوم شناسایی کرده است. این سطوح عبارتند از: دسترسی، تحلیل، ارزیابی و تولید. همان طور که در این تعاریف نیز مشخص است، یکی از ادعاهای اصلی مفهوم سواد رسانه ای این است که بین آنچه در رسانه ها بازنمایی می شود با آنچه که در واقعیت رخ می دهد، شکافی وجود دارد (Ashley, Maksl, & Craft, ٢٠١٣). انگیزه های سیاسی، اقتصادی (تجاری) و ایدئولوژیک عمدتا باعث شکل گیری و تداوم این شکاف می شوند (Kellner & Share, ٢٠٠٥) و درواقع، محتوای رسانه ها بر اساس این انگیزه ها تولید می شود.

تلاش محققان این حوزه این است که فردی با سواد رسانه ای بتواند شکاف موجود بین تولیدات رسانه ای و واقعیت را شناسایی و عوامل مؤثر بر آن را نیز تحلیل کند. چنین فردی در برابر فریب کاری رسانه ها می تواند مقاومت کند؛ مسئله ای که امری حیاتی برای توسعه جامعه و دموکراسی است (Mihailidis & Thevenin, ٢٠١٣). به عبارت ساده تر می توان گفت، دسترسی به رسانه، شرط لازم برای شکل گیری مفهوم سواد رسانه ای است. پس از دسترسی به رسانه، فرد باید بتواند شکاف بین بازنمایی رسانه ای با واقعیت را تشخیص دهد و انگیزه ها و دلایل به وجودآمدن این شکاف را شناسایی و تحلیل کند. در مرحله بعد، هرگاه فرد قادر باشد دست به تولید محتوا زده و خود به تولید کننده پیام تبدیل شود، به سطح جدیدی از سواد رسانه ای دست یافته است. این برداشتی است که از مفهوم سواد رسانه ای ارائه می کنم تا در یادداشت بعدی به آسیب شناسی درکی که از این مفهوم در ایران وجود دارد و برنامه ریزی ها برای تقویت آن بپردازم.


loading...
دانلود نرم افزار

پربازدیدترین اخبار

گزارش ها

لزوم گزارش‌دهی گمرک درباره رشد ۵۷۱ درصدی صادرات خودرو و قطعات/پای رانت صادرات مجدد در میان است؟+جدول

لزوم گزارش‌دهی گمرک درباره رشد ۵۷۱ درصدی صادرات خودرو و قطعات/پای رانت صادرات مجدد در میان است؟+جدول

تبلیغات

آسیاتک حمایت