آسیاتل

بازدید: 20

ژاپن چگونه ژاپن شد؟

منبع : فردا نیوز کد خبر: 1415574
نظریه «ژاپن اسلامی» هم ظاهرا جزء مواردی است که اولا بدون توجه همه‌جانبه به وضعیت ژاپن توسعه‌یافته مطرح می‌شود و ثانیا قائلان به آن ملتفت نیستند که حتی با فرض مطلوب بودن توسعه و تجدد، نیل به آن با تقلید و شبیه‌سازی میسر نیست و نمی‌شود با اخذ خوبی‌ها و کنار نهادن بدی‌های توسعه به یک شرایط ایده‌آل دست یافت، بنابراین خوب است که قائلان به توسعه ژاپنی از کلیات عبور کرده و فارغ از تکرار شعار‌ها اولا یک تصویر روشن از «ژاپن اسلامی» ارائه دهند و ثانیا راه رسیدن به آن را هم مشخص کنند.

روزنامه فرهیختگان: در طول دهه های اخیر تعالی فرهنگی، توسعه صنعتی و به ویژه پیشرفت چشمگیر مادی و اقتصادی ژاپن نه تن ها نظر پژوهشگران و فرهیختگان بلکه توجه عموم مردم را نیز به خود جلب کرده است. احتمالا به باور اغلب ما ژاپنی سختکوش، مسئولیت پذیر و هماهنگ عصاره برترین فضایل انسانی و نیز ژاپن متجدد و توسعه یافته قرن بیستم تجلی مدینه فاضله شرقی است. چنانکه از سال های ابتدایی پیروزی انقلاب توسعه ژاپنی مورد توجه قرار گرفت و طرح «ژاپن اسلامی» از سوی برخی چهره های فرهنگی و سیاسی کشور مطرح شد. اما «ژاپن اسلامی» در حد یک آرزو باقی ماند و قائلان به آن هیچ گاه منظورشان را درست و حسابی توضیح ندادند. اگرچه معرفی ژاپن به عنوان الگوی پیشرفت در ایران سابقه نسبتا طولانی دارد و به دوران مشروطه برمی گردد، اما اسلامیزه کردن آن طرحی است که در سال های اخیر مطرح شده است. شواهد موجود دال بر آن است که تا امروز کمتر به تاریخ و سنت ژاپن پرداخته شده است و از آنجا که آداب و رسوم و جلوه های فرهنگی هر ملتی برخاسته از سنت و تاریخ آن ملت است، بعید نیست اوصاف کلی رایج در مورد ژاپن و توسعه ژاپنی مطابق با واقعیت نباشد، زیرا توصیف وضعیت امروز ژاپن تنها پس از شناخت تاریخ توسعه و عواقب ناشی از آن میسر خواهد بود.

در کشور ما به رغم اشتیاق و میل عمومی برای اطلاع از فرهنگ ژاپن، متاسفانه تالیف و ترجمه در حوزه تاریخ و فلسفه این کشور اندک بوده است و این موضوع سبب شکل گیری باور های نادرستی شده که «ژاپن اسلامی» حاصل همین باور های اشتباه و رایج در میان ماست که غالبا مبتنی بر عدم آگاهی است. ژاپن بعد از پشت سر گذاشتن یک دوره طولانی انزوای خودخواسته در شئون مختلف سیاسی، فرهنگی و اقتصادی که در زمان دولت «توکوگاوا» (۱۸۶۸-۱۶۰۳) اتفاق افتاد، در نیمه دوم قرن نوزدهم میلادی با بازشدن دروازه های کشور به روی جهان دستخوش تحولات شد. در سال ۱۹۵۳ به دنبال بی اعتنایی حکومت توکوگاوا به درخواست های مکرر آمریکا و سایر کشور های قدرتمند جهان برای برقراری رابطه با ژاپن چندین کشتی نظامی آمریکا به زور وارد آب های ژاپن شدند. دولت توکوگاوا که دریافته بود توانایی مقابله با نیرو های خارجی را ندارد، با درخواست آنان موافقت کرد و بنادر ژاپن به روی کشور های قدرتمند دنیا باز شد.

در سال ۱۹۶۸ شورشی عظیم به رهبری تعدادی از اربابان ناراضی در این کشور روی داد. پس از این شورش دولت توکوگاوا سقوط کرد و رهبران شورشی به همراه مردم ژاپن پشت سر امپراتوری متحد شدند. امپراتور جوان به نام موتسوهیتو که امپراتوری او ۴۵ سال به طول انجامید و دوران حکمرانی او بعد ها به عصر میجی (۱۹۱۲-۱۸۶۸) معروف شد، تحولات عمیقی در سطوح مختلف در ژاپن به وجود آورد. او که شاهد گسترش امپریالیسم آمریکایی در سرزمین های آسیای شرقی بود، برای اینکه از قافله مدرنیزاسیون عقب نماند، درصدد اجرای یک برنامه گسترده مدرن سازی برآمد. از نظر او «توسعه» تنها راه تبدیل کردن ژاپن به یک کشور قدرتمند و مستقل بود، چنانکه بخشی از اندیشمندان آن دوره غرب را سرچشمه تمدن و فروغ معرفت می پنداشتند و آرمان استقلال را در غربی شدن می جستند. فوکوزاوا، بنیانگذار دانشگاه «کی ئو» هدف همه آثار خود را گشودن افق و دروازه فرهنگی ژاپن در پرتو تمدن مغرب زمین می داند و می نویسد: «.. ژاپن فقط از این راه در فنون جنگ و صلح نیرومند خواهد شد و مرام من این است که انسان باید ایمان را در استقلال و احترام به نفس پیدا کند.».

اما امروز می بینیم که بر اثر همین توسعه یافتگی که از آغاز مشروطه ژاپن یا همان عصر میجی آغاز شد، ژاپن استقلال خود را از دست داده و از نظر نظامی و سیاسی وابستگی قابل توجهی به آمریکا دارد. به تصریح یوکیو هاتویاما، نخست وزیر سابق ژاپن «دولت ژاپن همواره یک نگاه به مواضع آمریکا در عرصه سیاست خارجی دارد. با انجام این کار دیپلماسی ژاپن استقلال خود را از دست داده و اتخاذ این موضع از سوی دولت توکیو به معنای بدبختی برای کشور است.» دولت میجی سیاستگذاری های غربگرایانه، از جمله بنیاد نهادن سیستم کابینه ای، تدوین قانون اساسی، اصلاح سیستم حکومت محلی و سامانه آموزشی نوین را ترویج داد و فرهنگ غربی ذیل سیاست بهبود رفاه ملی و قدرت نظامی فعالانه عمومیت یافت. کسانی با ناخرسندی از سنت های ژاپنی می خواستند همه چیز را از خارج بیاورند و معتقد بودند ژاپن باید تولدی دیگر را تجربه کند و «تجدد را از آمریکا و تمدن را از فرانسه بگیرد.»

در واقع این کشور یکسره فرهنگ مادی غرب را گرفت و برخلاف تصور عمومی سنت ها را نیز به باد فنا داد و آنچه را از گذشته حفظ کرد، تنها یک قالب خالی از محتوا بود. مظاهر تمدن جدید مانند خطوط راه آهن و تلگراف تا شیوه معماری و افکار سیاسی اجتماعی همه را از غرب گرفتند و دربست غربی شدند، اما طولی نکشید عواقب و مصائب این تقلید تام گریبان آن ها را گرفت. در توکیو ضایعات معدن مس رودخانه های اطراف را آلوده کرد و آبزیان مردند، مزارع برنج نابود شد، جنگل ها از دود کارخانه ها خشک شد و درخت های آن را هم بریدند تا برای دیرک تونل های معدن به کار ببرند. زندگی مردم تباه شد، اما کسی به این مساله توجه نداشت. شمار کارگران کارخانه ها که اواخر قرن نوزدهم ۴۲۰ هزار نفر بود، در یکی دو دهه اول قرن بیستم دو برابر شد و کارگران در فشار دستمزد پایین و شرایط بد کاری قرار گرفتند. در این میان وضع کارگران زن که از روستا ها به هر شیوه ای با مزد کم و ساعت کار زیاد در کارخانه ها استخدام شده بودند، بدتر از سایرین بود. پس از مرگ امپراتور میجی در ۱۹۱۲، امپراتوری ژاپن به قدرتی سلطه جو در منطقه تبدیل شد. آن ها بعد از پیروزی مقتدرانه برابر چین و روسیه که در آن زمان در اوج قدرت بودند، سرمست از پیروزی های مهم درصدد سلطه جویی برآمدند و برای اینکه خود را قدرت بزرگ دنیا نشان دهند، در جنگ های جهانی اول و دوم داخل شدند. این سلطه جویی و تمامیت خواهی خود یکی از اقتضائات تجدد و توسعه غربی است که خواهان مطلق شدن است و همه چیز را در جهت افزایش قدرت و منفعت خود می خواهد و در این مسیر حد یقف ندارد.

اما پیشرفت پرشتاب نظامی ژاپن در سرتاسر شمال شرق آسیا و اقیانوس آرام بالاخره متوقف شد و در جریان جنگ جهانی دوم ایالات متحده با پرتاب دو بمب اتمی در شهر های هیروشیما و ناگازاکی، ژاپن را وادار به تسلیم کرده و این کشور را به کلی ویران کرد. بعد از این در حالی که نارضایتی عمومی در ژاپن علیه هیات حاکمه جنگ طلب افزایش یافته بود و مردم نیز با فقر، گرسنگی و بی سامانی دست به گریبان بودند، این کشور به اشغال آمریکا درآمد و آمریکا اقدام به تدوین قانون اساسی این کشور بر مبنای لیبرال دموکراسی کرد. به طور خلاصه ژاپن بعد از جنگ در بهترین حالت تبدیل به یک متحد تمام عیار برای آمریکا شد و در زمینه سیاست های کلی تمام تلاش خود را برای غربی شدن به کار گرفت و در این مسیر موفقیت هایی به خصوص در زمینه فناوری و اقتصادی به دست آورد. اما کسب این موفقیت ها تنها یک روی سکه توسعه ژاپنی است که در بوق و کرنا کرده برای مردم بازگو می کنند. آنچه که از عوارض و عواقب مدرنیزاسیون گریبان ژاپن توسعه یافته را گرفته، مواردی است که نه تن ها عوام مردم بلکه برخی صاحب نظران هم از آن غافلند.

نظریه «ژاپن اسلامی» هم ظاهرا جزء مواردی است که اولا بدون توجه همه جانبه به وضعیت ژاپن توسعه یافته مطرح می شود و ثانیا قائلان به آن ملتفت نیستند که حتی با فرض مطلوب بودن توسعه و تجدد، نیل به آن با تقلید و شبیه سازی میسر نیست و نمی شود با اخذ خوبی ها و کنار نهادن بدی های توسعه به یک شرایط ایده آل دست یافت، بنابراین خوب است که قائلان به توسعه ژاپنی از کلیات عبور کرده و فارغ از تکرار شعار ها اولا یک تصویر روشن از «ژاپن اسلامی» ارائه دهند و ثانیا راه رسیدن به آن را هم مشخص کنند.


loading...
دانلود نرم افزار

پربازدیدترین اخبار

گزارش ها

عادل فردوسی‌پور گزارشگر بازی جذاب امشب اروپا

عادل فردوسی‌پور گزارشگر بازی جذاب امشب اروپا

ابتکار: گزارشی از پرونده «پسران شوشتری» خواسته‌ایم| لزوم آموزش‌های خودمراقبتی کودکان و نوجوانان+ابعاد تازه از تجاوز به نوجوانان در شوشتر|

ابتکار: گزارشی از پرونده «پسران شوشتری» خواسته‌ایم| لزوم آموزش‌های خودمراقبتی کودکان و نوجوانان+ابعاد تازه از تجاوز به نوجوانان در شوشتر| "احمد تن تن" کیست؟

گزارش «الجزیره» درباره عزم ایران و چین برای عبور از تحریم‌

گزارش «الجزیره» درباره عزم ایران و چین برای عبور از تحریم‌

طی دو روز آینده گزارش درباره پرونده خاشقجی منتشر می‌شود

طی دو روز آینده گزارش درباره پرونده خاشقجی منتشر می‌شود

تبلیغات

آسیاتک حمایت