آسیاتل

بازدید: 15

دایناسور‌ها و پر‌های آن‌ها

آرکیوپ‌تریکس (Archaeopteryx) پرنده سنگواره‌ای است که در سال ۱۸۶۰ کشف شد و به‌خاطر داشتن بال‌هایی با سه انگشت پنجه‌دار، دم بلند سوسمارمانند و آرواره‌ای دندان‌دار، به‌عنوان ابتدایی‌ترین پرنده و شاهد تکامل پرنده‌ها از نسل دایناسور‌ها معرفی شد. در دهه‌های پایانی سده بیستم، مخالفان نظریه تکامل ادعا کردند آرکیوپ‌تریکس فاصله ریخت‌شناختی زیادی با هر دو دسته دارد و نمی‌تواند خویشاوند هیچ‌کدام باشد.
دایناسور ها و پر های آن ها
 
عرفان خسروی، دیرینه شناس| جدی ترین نقد حسین نصر در دین و نظم طبیعت به نظریه تکامل، حول دو محور می گردد:۱ انکار غایت گرایی زیستی و تسری تصور مکانیکی به عالم حیات. هر دو اتهام البته از دید زیست شناسی نوین کرامتی است سبب حشمت و تمکین؛ اما نصر دست به دامن مدعیاتی دیگر نیز می شود تا تکامل را مبحثی غیرعلمی و پرچم دار ایدئولوژی بی خدایی نشان دهد.

دوراهی مردود
او در یادداشت های مربوط به فصل چهارم دین و نظم طبیعت، «خصمانه ترین شکل الحاد مورد تأیید علم» را برخاسته از زیست شناسی تکاملی می شمرد و شاهد را از مقایسه «کسی، چون استفان هاوکینز (Stephen Hawkins) [کذا فی المتن]و ریچارد داوکینز (Richard Dawkins)» می آورد. این افتراق میان نظریه تکامل و خداباوری که وجه اتفاق نصر و داوکینز است، به نظر بسیاری زیست شناسان و فیلسوفان دیگر، حتی فیلسوف خداناباوری مثل الیوت سوبر، دوراهی مردود برخاسته از کژفهمی است ۲. برخی تفسیر های دیگر نصر از آرای داروین نیز همچنان نشان دهنده فهم سطحی نصر از موضوع است. مثلا نصر در دین و نظم طبیعت می گوید توصیف تکاملی «سلسله مراتب طولی زنجیره حیات یا سلسله وجود را که طبق معمول به صورت «مکانی» -یعنی به صورتی همیشه حاضر- تلقی می شد، به سلسله ای زمانی و افقی مبدل ساخت». گرچه پیش از داروین نوعی سلسله مراتب طولی زنجیره حیات در ذهن طبیعی دانان وجود داشت، اما این برداشت که نظریه داروین نردبان حیات را در محور زمان بازآرایی کرده، یکی از مهم ترین کژفهمی های رایج درباره نظریه تکامل است ۳.

پارادوکس زنون-نصر
نصر که تحصیلات خود را از رشته زمین شناسی آغاز کرده، مدعی است نظریه تکامل و اشکالات علمی آن را به خوبی می شناسد. در همین کتاب، او اذعان می کند هدفش «ارائه نقدی مابعدالطبیعی، دینی، منطقی یا حتی علمی درباره نظریه تکامل نیست»، اما بی درنگ از «بی معنایی [نامعقولیت]مابعدالطبیعی منطقی» این نظریه و نیز از «حجم وسیع شواهد دیرین شناختی حاکی از ظهور دفعی انواع مختلف» سخن می گوید. به جز نصر، بسیاری دیگر از منتقدان نظریه تکامل نیز ادعا کرده اند آنچه در سنگواره ها یافت شده است، در نظر ایشان هرگز نشان دهنده توالی تغییرات تدریجی نیست ۴.
 
این گروه از منتقدان نظریه تکامل، همیشه بر تفاوت های ریز و درشت میان جانداران مختلف دست می گذارند، به خصوص بر سنگواره هایی که تصور می شود خویشاوند موجودات امروزی باشند و ادعا می کنند: «این تفاوت ها نمی تواند به صورت تدریجی تغییر کرده باشد». در حقیقت کسانی مثل نصر که بر «حجم وسیع شواهد دیرین شناختی حاکی از ظهور دفعی انواع مختلف» احتجاج می کنند، نسخه نوینی از پارادوکس های زنون الئایی را در کار کرده اند. همان گونه که زنون استدلال می کرد آشیل بادپا در مسابقه با لاک پشت هرگز به رقیب کندپای خود نمی رسد، منتقدان نظریه تکامل می گویند «فلان سنگواره به قدری با فلان جانوران امروزی متفاوت است که نمی تواند در تغییرات تکاملی به آن برسد».
 
ساده ترین جواب به این انتقاد، شبیه همان پاسخی است که به پارادوکس آشیل و لاک پشت داده می شود: برخی زنجیره های نامتناهی که به صفر میل می کنند، مجموع متناهی دارند؛ بنابراین نه تن ها آشیل می تواند در زمانی متناهی به لاک پشت برسد، بلکه موجودات زنده امروزی نیز می توانند از نسل موجودات متفاوتی در گذشته تکامل یافته باشند.
 
نکته مهمی که در نسخه تکاملی پارادوکس زنون (بهتر است بگوییم پارادوکس زنون-نصر) نباید فراموش شود، اینجاست که تمام تجلیات رنگارنگ و چندبُعدی حیات، تبلوری از توالی خطی اسید های هسته ای (DNA و RNA) است؛ بنابراین تفاوت های ریز و درشت میان جانداران مختلف، قابل تحویل به تفاوت هایی در توالی رمزگان وراثتی آنهاست و وقتی این تفاوت را اندازه می گیریم، متوجه می شویم تفاوت برخی گونه های ظاهرا متفاوت با یکدیگر بسیار اندک است.
 
این یعنی در زمانی متناهی، جهش های بختانه در کنار انتخاب طبیعی (که به صورت غیربختانه برخی جهش ها را حذف و برخی را حفظ می کند)، می توانند چنین تفاوتی بیافرینند و ژنومی را به ژنوم دیگر تبدیل کنند. اگر بپذیریم ساختار ژنتیک همه جانداران گذشته زمین نیز احتمالا شبیه جانداران امروزی بوده، طبیعی است که بتوان برای مثال ادعا کرد پرندگان بی دندان امروزی از نسل نیایی تکامل یافته اند که دندان داشته است، به خصوص اگر بدانیم ژن های رمزکننده ساختمان دندان همچنان در ژنوم پرندگان وجود دارد؛ اما، چون توالی راه انداز این ژن ها خاموش است، پرنده های امروزی بی دندان شده اند. این حقیقت به علاوه نشان می دهد روند تکامل، همواره از طریق کمترین تغییرات ژنتیک انجام شده و مثلا برای اینکه نیای دندان دار پرندگان در تکامل بی دندان شود، ساده ترین جهش ممکن (خاموش شدن توالی راه انداز) کافی بوده است؛ اما آیا می توان به همین شیوه استدلال کرد که پرندگان از نسل موجوداتی با ظاهر کاملا متفاوت تکامل یافته اند؟

پدربزرگ پردار و پیش از او
آرکیوپ تریکس (Archaeopteryx) پرنده سنگواره ای است که در سال ۱۸۶۰ کشف شد و به خاطر داشتن بال هایی با سه انگشت پنجه دار، دم بلند سوسمارمانند و آرواره ای دندان دار، به عنوان ابتدایی ترین پرنده و شاهد تکامل پرنده ها از نسل دایناسور ها معرفی شد. در دهه های پایانی سده بیستم، مخالفان نظریه تکامل ادعا کردند آرکیوپ تریکس فاصله ریخت شناختی زیادی با هر دو دسته دارد و نمی تواند خویشاوند هیچ کدام باشد.
 
دیدیم که دست کم از نظر ژنتیک تغییرات بسیار جزئی در ژنوم آرکیوپ تریکس می تواند به تکامل پرندگان بی دندان منتهی شود، اما با توجه به اینکه تقریبا درباره ساختار ژنوم دایناسور ها هیچ نمی دانیم ۵، درباره ارتباط ریخت شناسی آرکیوپ تریکس و دایناسور ها چه می توان گفت؟ در پاسخ به این ادعا، مقاله پژوهشی جالب ریخت شناختی آرکیوپ تریکس را با دایناسور هایی که نوعا خویشاوندان این پرنده شمرده می شوند، مقایسه و روند انباشت این یافته های سنگواره ای را نیز در دهه های ۱۹۲۰ تا ۲۰۱۰ میلادی بررسی کرد.
 
این مقاله با استفاده از مقایسه های ریخت شناختی موردعلاقه مخالفان نظریه تکامل، اما با اتکا به داده های یافت شده در دهه های اخیر، نشان داد در دهه های آغازین سده بیستم، انواع کشف شده دایناسور ها آن قدر نادر بودند که فاصله ریخت شناختی زیادی بین آرکیوپ تریکس و دایناسور ها به چشم بیاید، اما تا ۲۰۱۰، آن قدر انواع مختلف دایناسور های ریزودرشت کشف شدند که بتوان سیر تکامل آرکیوپ تریکس از دایناسور های متعارف را قدم به قدم در این سنگواره های نویافته تماشا کرد ۶. برخلاف ادعای حسین نصر و خلقت گرایان مسیحی، این یافته های دیرینه شناختی حاکی از ظهور دفعی گونه ها نیست؛ بلکه مسیر تغییرات تکاملی به قدری کامل کشف شده که در عمل عبارت هایی مثل «حلقه گمشده» ۷ منسوخ شده اند.

تکامل عضو نامربوط.
اما فنی ترین نقدی که نصر به نظریه تکامل ارائه می کند، مربوط به پیدایش سازگاری هایی از قبیل: بال پرندگان است که تنها در حالت کامل می تواند برای پرواز استفاده شود، اما ضروری است که از صورتی ابتدایی تر تکامل یافته باشد که به درد پرواز نمی خورد: «وقتی شما پرنده ای را در حال پرواز می بینید، هیچ منطقی برای این فرض وجود ندارد که بال به تدریج از یک عضو نامربوط به پرواز ایجاد شده باشد» ۸. این همان پرسشی است که جرج میوارت، زیست شناس معاصر داروین و منتقد نظریه انتخاب طبیعی، طرح کرده بود.
 
میوارت مثل داروین قائل به تکامل بود، منتها با سازوکار انتخاب طبیعی موافق نبود. پاسخ های نظری محکمی در ۶۰ سال اخیر به این اشکال داده شده که از همه جامع تر، پاسخ گولد و وربا بود که نشان دادند سازگاری های تکاملی، می توانند پس از اینکه برای مقصود خاصی انتخاب شدند و توسعه یافتند، در ترکیب با سازگاری های دیگر یا شرایط جدید، نقش های تازه ای بپذیرند ۹. بال پرندگان نمونه خوبی از اندام هایی است که به قول نصر از «عضوی نامربوط» تکامل یافته، ولی به رغم نصر و هم فکران او، منطقی قوی این فرایند را تشریح و توجیه می کند.
 
نمونه مشهور دیگری که ساختاری پیچیده از تکامل و پیوستگی اجزای نامربوط متفاوت تکامل یافته، تاژک باکتری هاست. در تاژک باکتری ها بیش از ۲۰ نوع پروتئین مختلف وجود دارد که ظاهرا بدون برخی از آنها، تاژک کاملا غیرفعال و بی فایده است. اغلب منتقدان تکامل می پرسند چگونه ممکن است ۲۰ نوع پروتئین مختلف هم زمان جهش یافته و مورد انتخاب طبیعی قرار گیرند، درحالی که اگر ۱۹ تای آن ها جهش می یافتند و یکی که مهم تر بود، جهش نمی یافت، تاژکی غیرفعال و بی فایده به وجود می آمد که نمی توانست مورد انتخاب طبیعی قرار بگیرد.
 
در پاسخ باید گفت: اولا همه پروتئین های تاژک برای عملکرد آن ضروری نیستند و حذف برخی از آنها، تنها عملکرد تاژک را کاهش می دهد و البته برخی جهش های دیگر هم هستند که ممکن است عملکرد تاژک را از حالت طبیعی فعلی حتی بهبود دهند؛ بنابراین ساختار تاژک در باکتری ها حتی در حالت کاملا بهینه هم نیست، بلکه در شرایطی «نسبتا بهینه» قرار دارد، اما مهم تر اینکه ساختار تقریبا تمام پروتئین های تاژک، مشابه پروتئین های مستقلی است که خارج از تاژک عملکردی منفرد و طبیعی دارند؛ مثلا به نظر می رسد قسمت حرکت دهنده تاژک نوعی پمپ پروتئینی مخصوص جابه جایی یون است که پیش از پذیرفتن نقش حرکتی در تاژک، به عنوان ساختار جابه جاکننده یون ها (از خلال غشای یاخته) مورد انتخاب طبیعی قرار گرفته و تکامل یافته است.
 
درست مثل ماجرای باکتری که پمپ های پروتئینی سر از ساختار تاژک درآوردند، به کمک دایناسور های پرداری که در همین دو، سه دهه اخیر کشف شدند، می دانیم بال نیز در حقیقت از عضوی نامربوط (دست) در بدن دایناسور ها تکامل یافته است؛ دایناسور هایی با جثه های مختلف، از نیم متری تا ۱۰ متری که بدنی پوشیده از پر داشتند؛ پر ها در برخی نمونه ها، تنها به کار گرم نگاه داشتن سطح بدن می آمد و در برخی به شکل شاه پر هایی بلند از اطراف دم و پشت دست ها روییده بودند. این شاه پر ها به دستان دایناسور ها ظاهری شبیه بال پرندگان امروزی می داد؛ ولی ساختارشان کاملا غیرِآیرودینامیک است و به درد پریدن نمی خورد.
 
پر های این دایناسور ها نشان می دهد شاه پر های غیرپروازی به مقصود دیگری جز پرواز، ازجمله جلب توجه جنس مخالف برای جفت یابی، مورد انتخاب طبیعی قرار گرفته اند. گام آخر پیدایش بال های پروازی تنها تغییری جزئی در نسبت و ابعاد پر ها بوده تا بال های نمایشی، به ابزاری تکامل یابند که علاوه بر جلب نظر، به کار پریدن نیز می آید ۱۰.

پی نوشت ها:
۱- pp. ۱۴۴-۱۴۶ and ۱۶۰, in Seyyed Hossein Nasr, (۱۹۹۶) , Religion and the Order of Nature, The ۱۹۹۴ Cadbury Lectures at the University of Birmingham, Oxford University Press.

این کتاب با عنوان دین و نظم طبیعت، به ترجمه انشالله رحمتی در سال ۱۳۸۵ از سوی نشر نی منتشر شده است. صفحات ۱۹۳-۱۹۵ و ۴۴۲ را ببینید.

۲- p. ۱۱۲ and ۱۷۸, in Elliott Sober, (۲۰۰۸) , Evidence and Evolution, the Logic Behind the Science,
Cambridge University Press.

Michael Ruse, (۲۰۰۰) , Can a. Darwinian Be a. Christian?, Cambridge University Press.

در مورد آرای مسلمانان موافق تکامل نگاه کنید به عرفان خسروی و سیاوش تفضلی، (۱۳۹۰)، مقام زیست شناسی فرگشتی و منتقدان آنها، (صص. ۱۶۶-۱۵۳) در جمشید درویش (ویراستار)، مجموعه مقالات همایش تاریخ، فلسفه و منطق زیست شناسی ایران، دانشگاه فردوسی مشهد. همچنین به صص. ۲-۷ (مقدمه ویراستار علمی)، عرفان خسروی، (۱۳۹۴)، دایره المعارف مصور آفرینش، نشر سایان.

۳ - عرفان خسروی، (۱۳۹۳)، جانورنامه و رفع یک سوءتفاهم تاریخی، (صص. ۱۷۳-۲۱۹) مجله تاریخ علم، دوره ۱۲، شماره ۲. goo.gl/jM۶EUj
عرفان خسروی، (۱۳۹۷)، بارقه هایی متأخر از طرز فکری متقدم: دامن گیرترین کژفهمی ها نسبت به نظریه تکامل، (صص. ۳۳-۲۷)، رشد آموزش زیست شناسی، دوره ۳۱، شماره ۳. goo.gl/mZJwgQ
۴ – مثلا:
Duane T. Gish, (۱۹۹۵) , Evolution: the Fossils Still Say No! , Institute for Creation Research.
E. Lutz, (۱۹۹۵) , A. review of claims about
Archaeopteryx in the light of the evidence, (pp. ۱۸–۲۱) Creation Res. Soc. Q. , vol. ۳۲.
۵ – عرفان خسروی، (۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۷)، سنگواره ها و ژن ها، پیشرفت های دیرینه شناسی در سایه مطالعات مولکولی، (صص. ۹-۸)، شرق، شماره ۳۱۵۰. goo.gl/CrkY۵،
۶- Phil Senter, (۲۰۱۰) , Using creation science to
demonstrate evolution: application of a. creationist method for visualizing gaps in the fossil record to a. phylogenetic study of coelurosaurian dinosaurs,
(pp. ۱۷۳۲-۱۷۴۳) , Journal of Evolutionary Biology, vol. ۲۳, no. ۸.
در مورد این مقاله و پیوستگی ریخت شناختی پرندگان و دایناسور ها نگاه کنید به «آیا پرنده ها دیگر دایناسور نیستند؟»، ص. ۱۹۸ در عرفان خسروی (۱۳۸۹)، فرهنگ نامه دایناسورها، شناخت نامه جامع دایناسور های ایران
و جهان، نشر طلایی.
۷ – عرفان خسروی، (۱۳۹۲)، آیا پرندگان خزنده اند؟ نگاهی مقایسه ای به توسعه و تحول دانش رده بندی، (صص. ۱۶-۶)، رشد آموزش زیست شناسی، دوره ۲۹، شماره ۲. goo.gl/wJz۴۹۴،
۸ – ص. ۹۶ در سیدحسین نصر و مظفر اقبال، (۱۳۹۶)، اسلام، علم، مسلمانان و فناوری، ترجمه مهدی کفایی و حسین کرمی، نشر علمی فرهنگی.
۹ – فرایندی که Exaptation یا نوسازگاری نامیده می شود. درباره مفهوم نوسازگاری و مثال هایی از قبیل: تکامل تاژک یاخته ای، نگاه کنید به:
«ویژگی های پیچیده و تغییرات انباشتی» صص. ۱۳۸-۱۳۵ در ارسلا گودینو (۱۳۸۸)، مینوی طبیعت، ترجمه عرفان خسروی، سرای دانش.
Walter J. Bock, (۱۹۵۹) , Preadaptation and Multiple
Evolutionary Pathways, (pp. ۱۹۴-۲۱۱) Evolution, vol. ۱۳, no. ۲.
Stephen J. Gould and Elizabeth S. Vrba, (۱۹۸۲) ,
Exaptation, a. Missing Term in the Science of Form, (pp. ۴-۱۵) , Paleobiology, vol. ۸, no. ۱.
۱۰ – نگاه کنید به «تکامل پر در دایناسورها» صص. ۵۱ و «تکامل پرواز در دایناسورها» ۱۸۴-۱۸۵ در عرفان خسروی (۱۳۸۹)، فرهنگ نامه دایناسورها، شناخت نامه جامع دایناسور های ایران و جهان، نشر طلایی.

loading...
  • آیا میدانید؛ تیرکس بزرگترین دایناسور روی کره زمین نبوده است! / بزرگترین دایناسور کشف شده را بشناسید! +تصاویر


    دانشمندان مدارکی کشف کرده‌اند که ثابت می‌کند، تیرکس بزرگترین دایناسور روی کره زمین نبود.
  • دایناسور‌ها و پر‌های آن‌ها


    آرکیوپ‌تریکس (Archaeopteryx) پرنده سنگواره‌ای است که در سال ۱۸۶۰ کشف شد و به‌خاطر داشتن بال‌هایی با سه انگشت پنجه‌دار، دم بلند سوسمارمانند و آرواره‌ای دندان‌دار، به‌عنوان ابتدایی‌ترین پرنده و شاهد تکامل پرنده‌ها از نسل دایناسور‌ها معرفی شد. در دهه‌ها
  • کشف ردپای 250 دایناسور


  • بدن دایناسور‌ها هم شوره می‌زد


  • کشف ۳۰ فسیل تخم دایناسور در چین +عکس


    کارگران ساختمانی در چین به طور اتفاقی ۳۰ فسیل تخم دایناسور کشف کرده اند که به ۱۳۰ میلیون سال قبل تعلق دارد.
  • قاتل دایناسور ها کشف شد+عکس


    دانشمندان دیرینه‌شناس بقایای کنه‌هایی را کشف کردند که حدود صد میلیون سال پیش خون دایناسورها را مکیده بودند.
  • دایناسور در مریخ! (عکس)


    اخبار علمی و تکنولوژی ، دایناسور در مریخ : این روزها کاوشگر رباتیک «کنجکاوی» ناسا چیزهای عجیب‌وغریب و شگفت‌انگیزی را در مریخ کشف می‌کند که دانشمندان در توضیح آنها دچار چالش‌ شده‌اند.
  • دایناسور در مریخ! (عکس)


    اخبار علمی و تکنولوژی ، دایناسور در مریخ : این روزها کاوشگر رباتیک «کنجکاوی» ناسا چیزهای عجیب‌وغریب و شگفت‌انگیزی را در مریخ کشف می‌کند که دانشمندان در توضیح آنها دچار چالش‌ شده‌اند.
  • دایناسور در مریخ! (عکس)


    اخبار علمی و تکنولوژی ، دایناسور در مریخ : این روزها کاوشگر رباتیک «کنجکاوی» ناسا چیزهای عجیب‌وغریب و شگفت‌انگیزی را در مریخ کشف می‌کند که دانشمندان در توضیح آنها دچار چالش‌ شده‌اند.
  • دایناسور در مریخ! (عکس)


    اخبار علمی و تکنولوژی ، دایناسور در مریخ : این روزها کاوشگر رباتیک «کنجکاوی» ناسا چیزهای عجیب‌وغریب و شگفت‌انگیزی را در مریخ کشف می‌کند که دانشمندان در توضیح آنها دچار چالش‌ شده‌اند.
  • دایناسور در مریخ! (عکس)


    اخبار علمی و تکنولوژی ، دایناسور در مریخ : این روزها کاوشگر رباتیک «کنجکاوی» ناسا چیزهای عجیب‌وغریب و شگفت‌انگیزی را در مریخ کشف می‌کند که دانشمندان در توضیح آنها دچار چالش‌ شده‌اند.
  • دایناسور در مریخ! (عکس)


    اخبار علمی و تکنولوژی ، دایناسور در مریخ : این روزها کاوشگر رباتیک «کنجکاوی» ناسا چیزهای عجیب‌وغریب و شگفت‌انگیزی را در مریخ کشف می‌کند که دانشمندان در توضیح آنها دچار چالش‌ شده‌اند.
  • دایناسور در مریخ! (عکس)


    اخبار علمی و تکنولوژی ، دایناسور در مریخ : این روزها کاوشگر رباتیک «کنجکاوی» ناسا چیزهای عجیب‌وغریب و شگفت‌انگیزی را در مریخ کشف می‌کند که دانشمندان در توضیح آنها دچار چالش‌ شده‌اند.
  • دایناسور در مریخ! (عکس)


    اخبار علمی و تکنولوژی ، دایناسور در مریخ : این روزها کاوشگر رباتیک «کنجکاوی» ناسا چیزهای عجیب‌وغریب و شگفت‌انگیزی را در مریخ کشف می‌کند که دانشمندان در توضیح آنها دچار چالش‌ شده‌اند.
  • ردپای دایناسور در مازندران


دانلود نرم افزار

پربازدیدترین اخبار

گزارش ها

گزارش فروش فیلم‌های اکران ۹۷ تا ۲۰ مرداد/ «هزارپا» در رتبه اول

گزارش فروش فیلم‌های اکران ۹۷ تا ۲۰ مرداد/ «هزارپا» در رتبه اول

دستور رییس‌جمهور به بانک مرکزی، گمرک و وزرای کابینه: به مردم گزارش دهید که ارز به چه کسانی داده و چگونه هزینه می‌شود

دستور رییس‌جمهور به بانک مرکزی، گمرک و وزرای کابینه: به مردم گزارش دهید که ارز به چه کسانی داده و چگونه هزینه می‌شود

تبلیغات

آسیاتک حمایت