آسیاتل

بازدید: 38

حراج قرآن‌ حرم علوی(ع) سرقتی در لندن و آمریکا +تصاویر

منبع : فردا نیوز کد خبر: 1143163
برخی از قطعات قرآنی متعلق به کتابخانه حرم علوی در نجف اشرف در سال‌ها و دهه‌های اخیر بر اثر سهل‌انگاری از این کتابخانه سرقت شده و اکنون با شماره‌هایی مشخص در برخی موزه‌های جهان نگهداری می‌شوند. این نسخه‌ها به بیش از ۱۰ مورد می‌رسد.

برخی از قطعات قرآنی متعلق به کتابخانه حرم علوی در نجف اشرف در سال‌ها و دهه‌های اخیر بر اثر سهل‌انگاری از این کتابخانه سرقت شده و اکنون با شماره‌هایی مشخص در برخی موزه‌های جهان نگهداری می‌شوند. این نسخه‌ها به بیش از ۱۰ مورد می‌رسد.

خبرگزاری تسنیم: نسخه های خطی هم از حیث تاریخی و هم از منظر علمی حائز اهمیت اند. در اهمیت و ارزش این منابع همین بس که همچنان راهگشای دانشمندان و پژوهشگران است و گاه نکته ای مذکور در این نسخ، کلید حل سؤالات ذهن بشر امروز. با وجود این، از میان تمامی نسخ خطی کتابت شده، قرآن های خطی بیش از دیگر منابع حائز اهمیت اند. این امر نه تنها از وجه قدسی بودن قرآن، که از منظر ارزش های هنری به کار بسته در نسخ نیز محسوب می شود.

از منظر کارشناسان هنری، بیشترین هنر اسلامی در دوره های مختلف در قرآن های خطی به کار رفته از این نظر چه در خط و چه در تذهیب و سایر هنر های به کار بسته در متون، می توان این آثار را سرآمد دیگر نسخ خطی در دوره های مختلف دانست. از سوی دیگر، قرآن های خطی عموماً به دستور شاهان و امیران کتابت می شده و علاوه بر تمام و کمال بودن از حیث هنری، از منظر تاریخی نیز ارزشمند و قابل مطالعه اند.

کتابخانه های بسیاری در دنیا به ویژه در ایران و خاورمیانه قران های خطی نفیس را در خود جای داده اند، اما یکی از بهترین مکان هایی که این قرآن های نفیس را می توان مشاهده کرد، کشور عراق است، کشور عراق به واسطه حضور عتبات عالیات و حرم ائمه معصومین (ع) بیش از سیار مکان های دیگر شاهد نگهداری از قرآن های خطی در طول تاریخ بوده است، اگرچه در سال های اخیر به واسطه تحولات سیاسی و درگیری ها و جنگ های مختلف این نگرانی همواره وجود داشته است که این نسخه ها از میان برود.

مرتضی کریمی نیا، از پژوهشگران حوزه مطالعات قرآنی در یادداشتی به قرآن های مسروقه حرم علوی که در حراج های لندن و موزه های آمریکا یافت شده، اشاره کرده است، متن این یادداشت به شرح ذیل است:

«کتابخانۀ حرم علوی (مکتبة الروضة الحیدریة یا الخزانة الغرویة) در نجف اشرف یکی از غنی ترین مجموعه های قرآنی و تفسیری را در خود جای داده است. بیش از ۵۰۰ نسخه از مصاحف قرآن و تفاسیر قرآنی بسیار ارزشمند در این کتابخانه نگهداری می شود که برخی از آنها، بیش از یک هزار سال پیش بر آستان حرم علوی وقف شده اند.

موضوع این نوشتار کوتاه، اشاره به برخی از قطعات قرآنی متعلق به کتابخانه ی حرم علوی در نجف اشرف است که در سال ها و دهه های اخیر بر اثر سهل انگاری از این کتابخانه سرقت شده و اکنون با شماره هایی مشخص در برخی موزه های جهان نگهداری می شوند. این نسخه ها به بیش از ده مورد می رسد، اما من در اینجا تنها به سه نمونه آن اشاره می کنم که هر سه را کاتبانی ایرانی طی قرون پنجم و ششم هجری و با سبک کوفی ایرانی کتابت کرده اند.

الف) نسخه ش. ۴۴ با شماره ثبت ۴۴/۳/۱ به کتابت و تذهیب محمد الزنجانی در سال ۵۳۱ هجری

تعداد ۸ برگ قرآنی اکنون در موزۀ متروپلیتین به شماره های ۱۹۹۶.۲۹۴ و ۱۹۹۶.۲۳۸ نگه داری می شود و شمارۀ ثبت آن ها در موزه نشان می دهد که این ۸ برگ بسیار باارزش در سال ۱۹۹۶ در دو مرحله وارد موزۀ متروپلیتین شده اند؛ لذا احتمال می رود این برگه ها در دهۀ ۱۹۹۰ میلادی و در زمان حاکمیت صدام حسین و حزب بعث عراق از کتابخانۀ حرم (موسوم به مکتبة الروضة الحیدریة یا الخزانة الغرویة) خارج و در زمانی مناسب در یکی از حراج های غربی از سوی موزۀ فوق الذکر خریداری شده اند. این برگه ها دقیقاً افتادگی های یک نسخۀ ناقص الطرفین در کتابخانۀ حرم علوی در نجف اشرف را می پوشانند و در تمام ویژگی ها به آن شباهت دارند. فی المثل برگه ای در مجموعه موزۀ متروپلیتین، به والله محیط بالکافرین (بقره: ۱۹) ختم می شود، و برگ نخست از نسخۀ نجف، با یکاد البرق یخطف (بقره: ۲۰) آغاز می شود.

تصاویری از این برگه ها در موزۀ متروپلیتین را در وبسایت این موزه می توان مشاهده کرد.
 

اصل این نسخه که برگ هایی از آغاز و انجامش مفقود شده (و از طریقی به موزۀ متروپلیتین راه یافته) است، اکنون با شمارۀ مسلسل ۴۴ و شماره ثبت ۴۴/۳/۱ در بخش مخطوطات کتابخانۀ حرم امیرالمومنین علیه السلام در نجف اشرف نگه داری می شود. آقای حسین جهاد الحسانی در توصیف کوتاه این نسخه، در کتاب فهرس المصاحف المخطوطة فی خزانة العتبة العلویة المقدسة (ص ۵۲) نوشته اند: «در شناسنامۀ قدیمی نسخه آمده است: که صفحات نخستین نسخه حاوی تذهیب و تزویق است، اما من در نسخۀ حاضر چنین چیزی نمی یابم و احتمال می دهم این نقصان به حدود ۳۰ سال قبل بازگردد. همچنین در شناسنامۀ قدیمی این نسخه در کتابخانه چنین آمده است که سال کتابت نسخه ۵۳۱ هجری است، اما من چنین تاریخی را در کل نسخه ندیده ام.» این امر نشان می دهد که فهرست نویس قدیم نسخه در دهۀ ۷۰ یا ۸۰ در زمان ورود اطلاعات نسخه، به برگه های آغاز و پایان نسخه دسترسی داشته است. این برگه ها اکنون در موزۀ متروپلیتین نگه داری می شود و در ضمنِ آنها، هم برگه های مذهَّب بسیار زیبای نخستین هست، و هم نام کاتب و سال کتابت نسخه در آن ها قید شده است. من درباره ی این اثر بسیار مهم، مقاله ای مفصل نوشته ام که قرار است در شماره دوم از مجله ی پژوهش های نسخه شناسی انتشار یابد.


ب) نسخه ی ش. ۵۷۵ به شماره ثبت ۵۴۸/۳/۷ کتابت در قرن پنجم هجری

این یک نسخه قرآنی کامل است که در آغاز آن رساله ای کوتاه در علم قرائات کتابت شده و در آغاز هر سوره اش، اطلاعاتی در خصوص تعداد آیات، مکی بودن و مدنی بودن سوره، فضل قرائت سوره و مانند آن آمده است. نوع کتابت، تذهیب، و سرسوره های آن بسیار خاص است و تا جایی که می دانم، در سایر نمونه های آن قرون تکرار نشده است. نسخه فوق را علی بن جمعة الموصلی در سال ۹۱۵ هجری بر حرم علوی وقف کرده است. در حاشیه ص. ۳۵ نوشته شده است: «وقفنمود علی بن جمعه الموصلی این مصحف شریف را در آستانه امیر المومنین علی، ولی الله صل الله علیه و سلم. آمرزیده باد خواننده و نظر کننده در حق این فقیر فاتحه بخوانید. در تاریخ سنة خمس عشر و تسعمائة هجرته النبویه.» کاتب نسخه که قطعا از اهل سنت است ــ چراکه سوره لیل را سورة الصدیق رضی الله عنه نامیده است ــ کلماتی خاص مانند "محمد" را که ۴ بار در کل قرآن تکرار شده است، با هنرمندی خود به صورت متمایز و درست تر از خط اصلی همراه با آرایه هایی بصری متمایز کتابت می کند.
 

بخشی از این نسخه چند دهه قبل از نجف خارج شده و در دهه ی ۱۹۴۰ میلادی به موزه ی متروپلیتین راه یافته است (در دو شمارۀ ۴۵.۱۴۰ و ۴۰.۱۶۴). از جمله دو برگه ای که در سوره های فتح و محمد حاوی نام پیامبر اکرم (ص) است. با مراجعه به نسخه ی موجود در حرم علوی، درمی یابیم که بین ص. ۵۷۳ و ۵۷۴ از این مصحف که حاوی آیات پایانی سوره فتح و آغاز حجرات است، در نسخه نیست. این بخش مفقوده اکنون به صورت تمام و کمال در موزه متروپلیتین است. این برگه حاوی نام محمد است. همچنین برگه ی حاوی نام مبارک پیامبر اکرم (ص) در سوره ی محمد نیز در اصل نسخه در نجف نیست. این برگه بین صفحات ۵۶۵ و ۵۶۶ قرار می گیرد. برای رویت دیگر تکه هایی مفقوده از میانه و اواخر این نسخه که اکنون در موزه ی متروپلیتین نگه داری می شود، نک. سایت موزه در آدرس زیر:



برگ پایانی موجود در حرم علوی (نجف، ش. ۵۷۵) به کتابت زید بن الرضا در ۴۳۲ هجری در طبرستان

برگ پایانی نسخه نجف ۵۷۵ (اکنون در موزه متروپلیتین)

ج) نسخه ش. ۳۳۸ با شماره ثبت ۳۹۶/۲/۵ کتابت زید بن الرضا در سال ۴۳۲ هجری در طبرستان

۵۰ سال پیش وقتی جناب استاد سید احمد حسینی اشکوری، فهرستی کوتاه در معرفی برخی مصاحف و نسخه های حرم علوی را منتشر کرده اند، این نسخه بسیار نفیس به صورت کامل در کتابخانه ی حرم علوی بوده است، چرا که استاد حسینی اشکوری در توصیف بسیار کوتاه خود، به نام کاتب و ترقیم پایان نسخه چنین اشاره کرده اند: «نسخة کتب ها وذهَبها: زید بن الرضا بن زید بن علی بن هارون بن الحسین بن محمد بن هارون بن محمد بن القاسم بن الحسن بن زید بن الحسن بن علی بن أبی طالب سنة ۴۳۲ هـ» (أحمد الحسینی، فهرست مخطوطات خزائن الروضة الحیدریة، ص. ۱۵، رقم ۳۸۸). این امر نشان می دهد که قرآن فوق الذکر که در سال ۴۳۲ به دست یکی از علویان یا زیدیان طبرستان کتابت شده، در سال ۱۹۷۰ میلادی در خزانه ی حرم علوی کامل بوده است.

اگر اکنون به کتابخانه ی حرم علوی سری بزنیم، درمی یابیم که مجموعا ۳۰ برگ از ابتدا و انتهای نسخه مفقود است. نه آرایه های بسیار زیبا و دو لوح آغازین نسخه، و نه بخش های پایانی نسخه از جمله ترقیم و امضای کاتب در نسخه موجود است. نسخه ی فوق در وضع کنونی اش با آیه ی ۹۷ سوره ی بقره آغاز می شود و آخرین بخش موجود در آن، آیۀ ششم سوره ی منافقون است.
 

تمامی این ۳۰ برگ مفقود از نسخۀ بالا، در حراج کریستیز لندن (۲۶ آوریل ۲۰۰۵)، به قیمت ۱۱۷۶۰۰ پوند به فروش رسیده است. در سایت اینترنتی و نیز در کاتالوگ انتشار یافته از این حراج، به جزییات این ۳۰ برگ اشاره شده است. نمونه ای از تصویر این بخش قرآن، و توضیحات این حراج را می توان اینجا دید:

در تصویری که حراج یادشده از ترقیم پایانی نسخه در کاتالوگ خود منتشر کرده است، نام کتابت و سال کتابت عیناً به همان صورت که در بالا ذکر کردیم آمده است: «کتبه و ذهبه زید بن الرضا بن زید بن علی بن هرون بن الحسین بن [محمد]بن هرون بن محمد بن القاسم بن زید بن الحسن بن علی بن ابی طالب سلم الله علیه و علی ذریته الطاهرین. وفرغ من کتابته؟ فی شهر رجب سنة اثنین و ثلثین و اربع مائة من هجرة [النبی].»

رقم کاتب نسخه ش. ۳۳۸ (زید بن الرضا)، مورخ سال ۴۳۲ هجری که در حراج لندن (کریستیز، ۲۰۰۵) به فروش رفته است.
 

از اینجا معلوم می شود که هر یک از این نسخه های قرآنی در دوره ای ناقص شده و بخش هایی از آن ها به اروپا و آمریکا منتقل شده اند: قرآن نخست در دوران حکومت صدام حسین، قرآن دوم در دهه ۱۹۴۰ میلادی، و قرآن سوم در سال ۲۰۰۵ میلادی و پس از سرنگونی حکومت بعث در عراق.

loading...
دانلود نرم افزار

پربازدیدترین اخبار

گزارش ها

عربستان سعودی چگونه روایت خود درباره خاشقجی را تغییر داد؛ از اظهار بی‌اطلاعی درباره سرنوشت خاشقجی تا بی‌اساس توصیف کردن گزارش‌های قتل و تأیید مرگ خاشقجی در کنسولگری

عربستان سعودی چگونه روایت خود درباره خاشقجی را تغییر داد؛ از اظهار بی‌اطلاعی درباره سرنوشت خاشقجی تا بی‌اساس توصیف کردن گزارش‌های قتل و تأیید مرگ خاشقجی در کنسولگری

گزارش لحظه به لحطه از عملکرد آزادکاران ایران/ قرعه‌ سخت برای شاگردان خادم

گزارش لحظه به لحطه از عملکرد آزادکاران ایران/ قرعه‌ سخت برای شاگردان خادم

گزارش فرمانده نیروی هوافضای سپاه به کمیسیون امنیت ملی مجلس

گزارش فرمانده نیروی هوافضای سپاه به کمیسیون امنیت ملی مجلس

تبلیغات

آسیاتک حمایت